DeipwËbËmk owóeÞxZK exkËeÞxqZ 

[KËdêl AwgÖ ZwËpk gyk D£i Gk 22Zi iÙZ×ø gwxênêKy DelËq 20/7/98 xgKwk e^wPUwt xUGoxUËZ AdÖxÅZ ohwt exVZgø]

GB ohwk ohwexZ, eÞcwd AxZxa, Ggv oÖcygÙëb„

Awiwk xgdyZ mÛ¦w MÞpY KkØd„ AwRËK ÌaËK 22 gQk eÔËgê Ìj gyk iÖx£ßËjw¦w f^woyk iËé pwoËZ pwoËZ RygËdk RtMwd ÌMËtxQËld, Z^wk xgËbpy AwZôwk mwxìæ Kwidw KkxQ„ AwiwËbk GB iwZÚhÔxik Rdø þñwcydZw jÖ˦ jwkw eÞwY xbËtxQËld, þñwcydZw kqw Kkwk Rdø jwkw eÞwY xbËtËQdo Ggv Dht DË¥Ëmø jwkw AwpZ pËtËQd xdMÙpxZ pËtËQd Z^wËbk oKËlk eÞxZ mÛ¦w RwdwxâQ„ AwRËKk GB ipZy ohwt †kØZòeÖYê g£ßgø kwLwk Rdø AwiwËK AwiìèY RwxdËt jwkw oóiwxdZ KËkËQd, Aaêwu KËdêl ZwËpk ovobËK Awxi cdøgwb I KÚZšZw RwdwxâQ„

1„ AwRËKk AwËlwPdwk xgntxU AxZ †kØZòeÔYê„ GB xgnËt eÞKwmø AwËlwPdw Ìgxm ptxd„ BbwxdvKwËl GKxU gwvlw I GKxU BvËkxR ex¢Kwt G xgnËt xZdxU eÞg¬ ÌbËLxQ„ eÞaixU ÑbxdK ÌhwËkk KwMËR, iwo QËtK eÔËgêk ÌKwËd GK ovLøwt H ex¢KwkB oóewbK ixZDk kpiwd KZÚêK xlxLZ GKxU eÞg¬, jwk dwi xQl xdkwe£wk cwkYw Ggv oóeb gëUËdk Iek Gk eÞhwg„ x§ZytxUI ÌhwËkk KwMËRB iwo ÌbËrK eÔËgêKwk ÌKwd GKxbËdk ZwxkËL„ eÞgˬk dwi eÞxZkqw dyxZiwlw eÞYtd Ggv RdMËYk AvmybwxkZò; ÌlLK PwK×kykZ MÞØe KøwËïUd BofwK Blwpy ÌP#cÖky„ BvËkxR ÑbxdK ÌWBly ýUwk Gk eËplw RÖlwB 1998 Bv Gk ovLøwt eÞKwxmZ GKxU eÞg¬, dwi “ýUÛwËUxRK Ìgxoo Ag gwvlwËbËm’o GÆKõ×xoh xWËfëo : jwk gwvlw iwËd G kKi Kkw jwt gwvkwËbËmk GKwìæ gw xdRþñ eÞxZkqwk ÌK#mlMZ xhx£„ ÌlLK Rdwg LÖkxmb pwxi„ G ÌlLw†xl gllwi G RËdø Ìj, xKQÖ xKQÖ Kaw jw Awxi glg Zw ÌKwd ¢ßËiB RdoóiÖËL eÞaigwk AwoËQdw, Aaêwu BxZeÔËgêB glw pËtËQ„ xKìæÖ Awxi glwk eÞoËŠ †kØZò pËlw GB Ìj, Awxi GKRd eÞw£ßd ÌodwKiêKZêw„ oKk eÞw£ßd ÌodwKiêKZÚwk Rdø GUw eÞËjwRø dwI pËZ ewËk, xKìæÖ AwiwËK, PwK×ky RygËd bwxtËZòk oÖgwËbB AwRËKk AwËlwPø xgnËtk ovËM xdxgrhwËg oþeÙ£ß Ggv iwdxoKhwËg xPìæwjÖ£ß awKËZ pËtËQ, GKwxcKgwk„

2„ Awxi iËd Kxk eÞxZkqw xgnËt ÌbËmk šwdy I †dyRdËbk iËcø AwËlwPdw pItw hwl„ AwRËKk GB AwËlwPdwk iwcøËi jxb xgbøiwd qyY eÞx¢ßtwxU ogk pt ZwpËl Awikw xdËRËbkËK cdø iËd Kkg„ gwvlwËbËmk eÞxZkqw xdËt gwvlwËbmyMYËKB hwgËZ pËg, xgËbmy ÌKpB GËo AwiwËbk Rdø Ìo KwRxU KËk xbËt jwËgdw jxb dw xZxd lWê KõwBËhk †ËY †dxìñZ I ÑgxmÄøit pd„ Ggv Awikw G iwxUËZ Awk lWê KõwBh I Zwk g¬× iyk RwfkËK PwBdw„ AaêÐdxZK ÌqË¢, Ìbm xpowËg RËdôk eÞZixbd ÌaËKB, ÌjËpZ× Awikw AËdøk owpwjø I ekwiËmêk Dek xdhêkmyl ÌoËpZ× AwiwËbk RwZyt hwËgB gbAhøwo pËtËQ AËdøk iÖLwËeqy pItw„ H jÖx£ßËZB, iËdk AoZKÚ AvËm, eÞxZkqw xgnËtI GKxU AgËplw Rdô xdËtËQ„ RËdôk oitB 1971 iÖx£ßjÖ¦ KwËl Ìj ÌKwd exkxþÿxZ gw Ìj ÌKwd KwkËYB pDK AwiwËbk þñwcyd Rdô AËdøk Mhyk opwtZwt pËtËQ, ÌoËpZ× AËdËKk iËdB eÞxZkqw xgnËt MVYiÔlK xPìæw xdÖkuowxpZ pt„

3„ owcwkY hwËg RwZyt xdkwe£w xdËt Ggv oÖxdxbêÄ hwËg gwvlwËbËmk xdkwe£w xdËt Adø ÌKwd oÖËjwËM AwËlwPdw ptZ pËg„ AwRËKk AwËlwPdw eÞxZkqw xdËt„ eÞxZkqw gøgþÿw iwËdB xKìæÖ xdkwe£w gøgþÿw dt„ Aaêwu døwmdwl xoxKDxkxU gw RwZyt xdke£w iwËd xKìæÖ døwmdwl xWËfëo gw RwZyt eÞxZkqw dt„ ZËg DhtxU AŠwŠyhwËg RxrZ„ eÞxZkqw xdkwe£wkB Avm Zaw xdkwe£wk gþæÖMZ gwþægwtd gw xfxRKøwl BixeöËiËëUmd pËlw eÞxZkqw gw xWËfoëo„ oóewbK Rdwg ixZDk kpiwd gËlËQd, AwoËlB AwiwËbk ÌbËmk kwRÐdxZK dyxZ-xdcêwkKËbk iËcø xdkwe£w dyxZ gw eÞxZkqw gøgþÿw oóeËKê ÌKwËdw †kZòeÔYê AwËlwPdw pt gËl Awikw †xdxd„ ÌZid ÌKwd bxll gw eÞþæwg Awikw ÌbxLdw„ ZËg xgËmn ipËl G xËt xKQÖUw AwËlwPdw pt Agmø„ ZËg ÌoUwI og oit okwoxk gwvlwËbmËK ÌKëbÛ KËk pt dw„ KawUw oËZøk xdKUZi„ ZËg RwxZk ogËPËt gr bÖËjêwËMk iÖpÔËZê Zaw gxp:mê¢Øk Aw¢ßiYKwËl Ìodwgwxpdy xK KkËg, ÌoUw Ìodwgwxpdy Rwdw AwËQ„ Aaêwu iËd KkØd, gwvlwËbm f×Ugl ÌfWwËkmd Ggv RwZyt f×Ugl xUËik Rdø ÌKwd ÌKwP dw awKËl, H f×Ugl xUËik jw Agþÿw pËZ ewËk, H kKi ÌKwd xKQÖ„ H GMwËkwRd ÌLËlwtwr AgmøB ÌLlËg Ggv ÌKwd dw ÌKwdxbËK ÌMwl KkËZ ewËk„

4„ KËdêl ZwËpk Awiwk ÌaËK GMwk gQk gr xQËld„ þñwcyd gwvlwËbËm Ddwk ox¢ßt KiêRygd gw GKxUh lwBf iw¢ e^wP gQk„ oZ iw iÖx£ßjÖ˦, AwdÖiwxdK GK gQk mwxìæKwlyd ÌodwgwxpdyËZ Ggv AwËkw guokwxcKwl ÌgowixkK bwxtËZò„ xZxd iw¢ 15 guok owixkK PwK×ky Kkwk iwawt Ìodwgwxpdy ÌaËK ebZøwM KkZ: Agok Ìdd„ ÌodwgwxpdyËZ awKw Agþÿwt Ggv Zwk eËkI xZxd gwvlwbËmk eÞxZkqw o¹Ë¬ MhykhwËg xPìæw KkËZ Ggv ÌowâPwk pËt Kaw glËZd„ eÞxZkqw o¹Ë¬ Ggv KËdêl ZwËpËkk xPìæw hwgdwk ovËM Awiwk eÞZøq exkPt xQl dw KwkY Awxi AËdK KxdÅ xQlwi„ G xgnËt Awxi bÖBxU eÖþæËKk DeËk xdhêkmyl„ eÞai eÖþæËKk dwi Aoiw® xgeög-ZwËpËkk Ìmn Kaw, x§Zyt ovÆkY; ÌfgÛØtwxk, 1996„ ÌlLK lËkëo xlfÂluoz x§Zyt eÖþæËKk dwi f^wxok iËé KËdêl ZwËpk-GKxU ARwdw Kwxpdy, 1i ovÆkY; RwdÖtwxk, 1996, ÌlLK-AwËdwtwk Kxgk„ xlfÂluo Gk ÌlLw eÖþæËKk 130 eÙÅw ÌaËK 153 eÙÅw ejêìæ 25 eÙÅw gøwey KËdêl ZwËpËkk hwnYxU iÖxbÛZ GQ, ÌjB HxZpwxoK hwnYxU xZxd 1976 Gk RÖlwBËZ Ìþemwl UÛwBgÖødwl-Gk owiËd Z^wk xdR eq oiaêd KËk xbËtxQËld„ ÌoLwËd xZxd iÖx£ßjÖ¦Kwlyd oiËtk jÖ˦k ÌK#ml xdËt xKQÖ Kaw gËlËQd, Ìj†Ëlw eÞxZkqw gøgþÿw o¹¬yt xPìæwt eÞwoxŠZ„ xlfÂluo Gk eÖþæËKk 11 ÌaËK 26 GB 16 eÙÅwt xlfÂluo KZÚêKB ÌlLw gwvlw eÞai ovÆkËYk hÔxiKw xlxeg¦ AwËQ„ HLwËdB xlfÂluo, KËdêl ZwËpËkk iËZ þñwcyd gwvlwËbËmk Rdø eÞËjwRø gw AwKwxáqZ Ìodwgwxpdy I eÞxZkqw gøgþÿw o¹Ë¬ xKQÖ xKQÖ g£ßgø xlxeg¦ KËkËQd„ Awxi GKxU D¦ÙxZ xbxâQ„ xKìæÖ Gig KkËZ pËl ÌbËmk owixkK eÞxZÅwd†ËlwËK Adøwdø og oiwËR eÞPxlZ Kwtbw ÌaËK xhdí KËk oóeÔYê dZ×d KwVwËiwk Acyd KËk MËr Z×lËZ pËZw„ owixkKyKkY I owixkK ÑþñkZìè bid KkËZ pËl oóeÔYê dZ×d ckËYk GK Ìodwgwxpdyk bkKwk xQl„ ZwËpk RwdËZd omþè gwxpdyk owiËd iw¢ bÖËUw ea„ pt Zwkw ÌbËmk bxkbÛZwk oiwcwËd GxMËt AwoËg, dZ×gw Adøwdø AËdK ÌbËm Ìjid pt, Zwkw Gid GKxU eÞwxZÅwxdK KwVwËiwk Avm pËt b^wrwËg ÌbËmk ¢ßigcêiwd bxkbÛZw xUxKËt kwLwUwB pËg jwk KwR„

GK Kawt glw jwt, ZwËpk Ìjid AwiwËK gËlxQËld, GKUw bxkbÛ I AdÖdíZ eÔ^xRgwby kwËÄÛ KÚxn I xmËùe xgxdËtwM Kkwk iËZw D§Ù£ AaêÐdxZK oóeb LÖg KiB awËK„ Ìodwgwxpdy GKxbËK GB D§Ù£ AaêÐdxZK oóeb oÙxÄk KwËR RxrZ pËZ ewËk„ ÌoËqË¢ Zwkw ÌbËmk xgxdËtwM …iZwk eÞowËk owpwjø KkËg„ Awk Zw jxb dw pt, ZËg Ìodwgwxpdy ÌbËmk AeÞZ×l AhøìækyY oóeËbk Iek ogËPËt gr ÌgwSw pËt b^wrwËg„ ÌjB Ìodwgwxpdy owixkK ekRygy mx£ßËZ exkYZ dw pËt gkv oiwRËK D§Ù£ Awt GËd ÌbËg ÌoB owixkK mx£ßËK oóeÔYê dZ× GK KwVwËiwËZ ovNg¦ Kkwk Kaw ZwËpk Ìodwgwxpdyk bwxtZò Ìdgwk ekekB þñwcydZwk ÂkØ ÌaËK gËl AwoxQËld„ KËdêl ZwËpËkk x§Zyt AwmvKwxUB gwþægwtd pl„ xKìæÖ xZxd ÌPËtxQËld eÞaixU„

 

5„ KËdêl ZwËpËkk K×xilöw ÌodwxdgwËo ZuKwËl AgxþÿZ 44 ebwxZK xgÛËMW xKQÖ Axhdg KwËR Avm MÞpd Kkwk eÞxKtw ÂkØ KËk„ jaw, ÌodwxdgwËok xhZËk exZZ RxiËZ Ggv ÌodwxdgwËok PZ×eêwËmk MÞwËik exZZ RxiËZ Pwnwgwb Kkw Aaêwu Lwbø DuewbËd RwZyt eÞËPÄwt Agbwd kwLw„ GB KwRxU xZxd KËk xQËld xdR gÖx¦ I xgËgPdwt„ eÞËZøK ÌodwxdgwËo eÞËZøK BDxdËUk AwËm-ewËm xKQÖ Lwxl Rxi awKZ„ GB Rxi†xl H BDxdUËK gkw¥ ÌbItw pZ„ BDxdU H Rxi†xk ÌodwxdgwËok AwËm-ewËm ÌKwd PwnyËK gMêw xbZ„ GB xdtËi xZdxU lwh pZ jaw, RxixU gøgpwk pl, BDxdU xKQÖ DewRêd Kkl Ggv PwnyI xKQÖ DewRêd Kkl„ GB xdtixU gÉ gQk jwgu gÙxUm-hwkZyt, ewxKþæwd Ggv gwvlwËbm ÌodwgwxpdyËZ eÞPxlZ xQl„ xgMZ gQk†xlËZ Ìodwxdgwo†xl AwtZd gwËrxd xKìæÖ BDxdËUk ovLøw ÌgËrËQ fËl BDxdU†xlk dwËi gkw¥ Kkw jwt Gid Rxik exkiwY KËi AwoËQ„ XwKw ÌodwxdgwËo GB eÞawxU GLd dwB glËlB PËl„ KËdêl ZwËpk 1972 owËl GKxU gøxZ¢ßciyê ebËqe xdËtxQËld„ jaw­MÞwiËK ÌodwxdgwËok xhZËk dw GËd, ÌodwxdgwoËK MÞwËi xdËt xQËld„ GLËdw iwËS iËcø ÌodwgwxpdyËK eÞKùe xhx£ËZ xgxhdí RwZyt †kØZòeÔYê KwËR xdËtwM Kkw pt, Ìjid xokwRM™ mpk kqw g^wc eÞKùe, K×xilöw ÌMwiZy dby g^wc AwvxmK xdiêwY I kqYwËgqY eÞKùe, fxQtwLwly pBËZ lwiw orK xdiêwY eÞKùe BZøwxb„ xKìæÖ lqøYyt Ìj, ÌodwgwxpdyËK ÌKwd MVdiÔlK eÞKËùe xdËtwËMk ÌKwd exkKùedw gw AgKwm þÿwtyxhx£ËZ dwB„ KËdêl ZwËpk jw ÌPËtxQËld; Zwk iËbø GxUB AdÛZi„ KËdêl ZwËpk I KËtKRd NxdÅ gøx£ß iÖx£ßjÖ¦ PlwKwlyd oiËt ÌPËtxQËld ÌbËmk iwxUËZ gw ÌbËmk xhZËk ÌaËK ÌMxklw jÖ¦ exkPwldw KkËZ„ xKìæÖ Adø AËdËK ÌPËtxQËld hwkËZk iwxUËZ eÞcwd NwxU oiÔp ÌkËL jÖ¦ exkPwldw KkËZ„ KËdêl ZwËpk ÌPËtxQËld cyËk cyËk ÌbËmk xhZËk KÚnK-mÛxiK-Qw¢­ ÑoxdK oKËlk xixlZ KËtK lq RdgËlk ÌMxklw gwxpdy MËr Z×lËZ„ Ggv H ÌMxklw gwxpdy xbËt byNê Ìitwby ÌMxklw jÖ˦k iwcøËi bLlbwk ewxKþæwd ÌodwgwxpdyËK ekwxRZ KËk Ìbm þñwcyd KkËZ„ Aek xbËK Adø AËdËKB oóiZ xQl Awcw ÌMxklw Awcw xdtxiZ, q×bÛwKÚxZk iÖx£ß gwxpdy xbËj ewxKþæwd ÌodwgwxpdyËK bÖgêl Kkwk GKxU ejêwËt hwkZyt Ìodwgwxpdyk opwtZwt ÌbmËK ewxKþæwdyËbk pwZ pËZ iÖ£ß Kkw„ MZ 27 gQËkk eÞKwxmZ xgxhdí Öix£ßjÖ¦ ov¢ßwìæ gB eÖþæK eËr Awiwk iËd GB cwkYw RËdôËQ Ìj ÌmËnw£ß cwkYwxU hwkZyt KZÚêeËqk  xPìæw-eÞoÔZ xQl„ jxb KËdêl ZwËpËkk exkKùedw ÌiwZwËgK ÌMxklw jÖ¦ pZ ZwpËl AwiwËbk iÖx£ßjÖ˦k ÌPZdw Ggv AxhšZw xhx£K Ìodwgwxpdyk iËdwgl Ggv gZêiwd eÞxZkqw o¹¬yt xPìæwhwgdw Adø kKi pZ„

 

6„ eÞxZkqw o¹Ë¬ glËZ ÌMËl eÞaËiB ÌjB eÞmíxU AwËo ÌoxU pËlw eÞxZkqw Kwk xgkØ˦„ gwvlwËbËmk Ìh#MxlK Agþÿwd iËd iËd Kùedw KkØd„ AwiwËbk hÔxi oyiwìæ gw løw« gwD«wky 2 (bÖB) pwRwk iwBËlk AxcK„ Gk 10 (bm) hwËMk dt hwM hwkËZk ovËM; bm hwËMk GK hwM iw¢ gwiêw gw iwtwdiwk Gk oËŠ„ bxqY Gxmtwk GKxU iøweËK ÌbtwËl UwvxMËt bÔËkk ÌaËK eÞZøq KkËl iËd pËg hwkËZk ÌbËpk xhZËk GKxU gwBËkk pwZ XÖËK AwËQ„ ÌeËUk xhZËk xUDiwËk iZ„ AwiwËbk ÌbmËK jxZ ÌKD mwkyxkKhwËg Aw¢ßiY KËk ZwpËl ÌK KkËZ ewËk Ggv ÌKwd xbK xbËt KkËZ ewËk GxUB iÔl eÞmí„ ÌKD Aw¢ßiY KkËg xK KkËg dw, KkËl ÌKd KkËg, gw dw KkËl ÌKd KkËg dw BZøwxb eÞmí GB iÖpÔËZê xgËgPø dt„ gwvlwËbmËK ÌKD Aw¢ßiY dw KkØK ÌoUw KwtiËdwgwËKø eÞwaêdw Kxk„ xKìæÖ KkËl Kwkw KkËg ÌoUwk D£k AwiwËbk Rwdw DxPZ„ ZwËbk xdËRËbk eÞËtwRËd, AwiwËbk BxixWËtU eÞxZËgmykwB gwvlwËbm Aw¢ßiY Kkwk oºwgdw mZKkw dgµB hwM„ bm hwM ÌkL xblwi lWê KõwBËhk AwiËlk gwxYRøËMwxÅk QbôËgËm ÌodwbËlk iZ xgvm mZwx²k ÌKwËdw ÌMwxÅk Rdø„

 

7„ AbÙmø xKìæÖ eÞËtwRdyt AwvxMK†xl gwb xbËl, gZêiwd oiËt Ìbm Aw¢ßiY bÙmøZ x¢iwZÚK jaw RËl, þÿËl I AwKwËm„ AdÖkÕe, eÞxZkqwI bÙmøZ x¢iwZÚK jaw RËl, þÿËl I AwKwËm„ AwiwËbk ÌbËmk eÞxZkqw gwxpdyI x¢iwZÚK jaw gwvlwËbm Ìodwgwxpdy, gwvlwËbm Ìd#gwxpdy I gwvlwËbm xgiwd gwxpdy„ AxZ oóeÞxZ eËdk xgmxbd AwËMk ÌKwd ZwxkËLk ÑbxdK BdxKlwg ex¢Kwt hwkZ, ewxKþæwd I gwvlwËbËmk eÞxZkqw gwxpdy oiÔËpk Z×ldwiÔlK mx£ßk gYêdw Z×Ël cËk eÞg¬ ÌlLw pËtËQ„ eÖkweÖxk dw pËlI ÌiwUwiÖxU xdhêkËjwMø xP¢, Ìj ÌKwd ÌbËmk Ìodwgwxpdy o¹Ë¬B, xixlUwky ÌgËlëo dwiK gwuoxkK-owixtKyËZ ewItw jwt„ gwvlwËbËmk eÞxZkqw gwxpdy oiÔpËK MËr ÌZwlw pËtËQ odwZxdK gw KdËhdmdwl cwkYw I eÞxmqY xbËt Aaêwu gxpm¢Ø Aw¢ßiY KkËl Awxi jÖ¦ Kkg Ggv iwZÚhÔxi kqw Kkg„ gwvlwËbËmk iwxUËZ 1971 owl gøZyZ Awk ÌKwËdw AwcÖxdK jÖ¦ ovMxVZ pt dwB„ 1971 owËlk jÖ¦xU AwiwËbk KwËQ iÖx£ßjÖ¦ gËl exkxPZ„ ewxKþæwËdk KwËQ eÞaËi xQl GKUw Awhøìækyd ÌMwlËjwM bid, eËk pËtËQ hwkËZk xgkØ˦ eÞxZkqw jÖ¦„ hwkËZk KwËQ GUw xQl ewxKþæwd xgËkwcy GKxU jÖ¦„ AwìæRêwxZK I AwéxlK e¢ ex¢Kwt MZ 27 gQËk gÉgwk glw pËtËQ, xKìæÖ MZ 2 iwËo AxZiw¢wt AxcK gwk glw pËtËQ Ggv ÌlLw pËtËQ Ìj, ewxKþæwd Ggv hwkZ DhËt þñwcydZwk ek ÌaËK xZdxU jÖ˦ lËrËQ-bÖBxU Kwmôyk xdËt Ggv 3txU gwvlwËbm I Adø Aél xdËt„ 1971 owËlk jÖ˦k ÌmËnk xZd o®wËpk AxhšZwB ÌKd Rwxd gwKy AwU iwËok AxhšZw ÌZËK Ìgxm eÞwcwdø ewt gw ewËâQ„ 1971 owËl Ìjid GB iwxUËZ hwkZyt Ìodwgwxpdy KdËhdmdwl AewËkmd exkPwldw KËkxQl, jxb ZwËbk eÞËtwRd eËr ZwpËl Zwkw eÖdkwt ÌoUw KkËg„ Aek eËq, ewxKþæwd gwxpdyk bLlbwxkZò I Aw¢ßiËYk xgkØ˦ iÖx£ß gwxpdy jw KËkxQl Ggv hwkZyt odwZd e¦xZk Aw¢ßiËdk xgkØ˦ ÌmËnk xZd o®wËp ewxKþæwdy gwxpdy jw KËkxQl, GB DhËtkB ovximÛËY MËr ÌZwlw GKUw e¥xZ AwiwËbkËK hxgnøËZ AdÖokY KkËZ pËg gËl Awxi iËd Kxk„ ZËg gZêiwËdk Rdø bÖBUw †kØZòeÔYê xgËgPø Dewbwd AwËQ„ eÛaixU pl xgMZ 27 gQËk gwvl ÌbËmk ÌjwMwËjwM gøgoawk eÞhÖZ DdíxZ I bmêdyt exkgZêd„ jiÖdw ÌoZ× GKxU DbwpkY„ GxU bLl Kkwk Rdø AxMÞi xgiwd gwxpZ Aw¢ßid LÖgB owhwxgK„ ÌKwd eL KZÚK dýU Kkwk xRxdo dw„ GUwËK AqZ ÌkËL gøgpwk xdxmZ KkwB pËg lqø„ HkØe exkgxZêZ exkxþÿxZ ÌiwKwËglw Kkwk Rdø Awikw KZU×K× eÞþæÖZ ÌoUw AwËlwPdwk bwgy kwËL„ xbZyt xgËgPø DewbwdxU pl GB Ëj, 1971 G ewxKþæwdykw jLd hwkZytËbk oºwgø Aw¢ßiËYk xgkØ˦ exkKùedw KËk (exkKùedw GKUw eÞKwm ÌjwMø kÕe gw hwoø ÌRdwËkl xdtwxRk eÖþæËKk 305 ÌaËK 316 eÙÅwt xgcÙZ AwËQ) ZLd, gwvlwËbËmk iwxU I exkxþÿxZ o¹Ë¬ hwkZytkw Adxhš I AdxgxpZ xQl„

xKìç GLd jLd Awikw gwvlwËbmykw ÌKwd Pki bÔËjwËMêk exkKùedw Kkg ZLd iËd kwLËZ pËg xgMZ owËk 27 gQËkk gÉiwx¢K oóeËKêk iwcøËi AwiwËbk eÞxZËgmykw AwiwËbk iwxU, I AwKwm o¹Ë¬ AËdK Ìgmy Axhš I AgxpZ pËtËQd „

8„ gwvlwËbËmk Ìodwgwxpdy AwtZËd q×bÛ„ ok™wËi Ìgxm bÖgêl dw pËlI ogl dt„ owixkK AxhšZw ÌaËK AdÖiwd KkËZ ewxk xK exkiwY ovLøwk gw AwtZËdk Ìodwbl xdËt ÌKD gwvlwËbm Aw¢ßiY KkËZ ewËk„ GB kKi ÌKwd jÖ¦ jxb oÔxPZ pt ZwpËl AwiwËbk eÞxZkqw jÖ¦ ÂkØ pËg„ AdÖMÞp eÔgêK Awxmk bmËKk Bkwd I BkwËKk icøKwk 8 guok Ìitwby oyiwìæ jÖ˦k Kaw ÌLtwl KkØd„ ÌKpB pwËZk dwB ÌKpB xRËZ dwB, glËZ ÌMl gwZ×lZw iw¢„ odwZd mx£ßk hwkowiø Aw¢ßiYKwkyk eËq awKwk oºwgdw xdNêwZ„ ZwpËl xK gwvlwËbm eÞxZkqw jÖ¦ KkËg dw gw gwvlwËbm xK AgmøºwgyhwËg jÖ˦ ÌpËk jwËg? D£k pl, dw„ gwvlwËbm AgmøB eÞxZkqw jÖ¦ KkËg Ggv Bdmwlöwp gwvlwËbm ekwxRZ pËg dw„ Ìj hwkowËiøk Kaw Awxi GKU× AwËM gllwi H ÌqË¢ gwvlwËbËmk AdÖKÓËl mx£ß MËr ÌZwlw odwZd e¦xZËZ eÞwt Aoºg„ KwkY gwvlwËbm AaêÐdxZKhwËg bxkbÛ Ggv owixkK LwËZ eÞZøq gøt RdËMwxÅk xdKU xdk‰×mhwËg MÞpYËjwMø dt„ G glw jwt Ìj, owixkK LwËZ DËlöLËjwMø gøt gwrwËdwk iZ AaêÐdxZK mx£ß AwiwËbk dwB Ggv AbÔk hxgnøËZ pËgI dw„ G RËdøB, gwvlwËbËmk hxgnøËZk eÞxZkqw jÖ˦k Rdø xgËmn eÞxZkqw-dyxZ, xgËmn kYËK#ml Ggv eÞËtwRdyt gwxpdy MVd RkØky xhx£ËZ xgËgPdwk bwgy kwËL„

 

9„ GLd oit AwoËQ gZêiwËd eÞxZkqwk Rdø iIRÖb ovMVd Ggv ÌgwcMiø eÞxZkqw o¹¬yt xPìæw-hwgdw xdËt oyxiZ AwËlwPdw Kkwk„ gwvlwËbËmk xgxhdí RwtMwt jZ†xl Ìodwxdgwo AwËQ Zwk iËcø 8xU gr jaw­XwKw, P›MÞwi, K×xilöw, itidxovp, g†rw, jËmwk Ggv kveÖk„ gwvlwËbm Ìodwgwxpdyk 7xU xWxhmËdk obk b®k 7 RwtMwt Ggv Ìodwgwxpdyk obk b®k XwKwt AgxþÿZ„ eÙxagyk AËdK ÌbËm xWxhmd dwi ovMVËdk Öek Awk GKxU ovMVd awËK ÌjUwËK ÌKwk glw pt, xKìæÖ gwvlwËbËm ÌoBxU dwB„ dyËPk xbËK gøwUxltwd xgÛËMW BZøwxb Ggv DeËkk xbËK xgxhmd GB pl gwvlwËbm Ìodwgwxpdyk KwVwËiw„ DekìæÖ eÖkw gwvlwËbmËK 8xU AéËl xgh£ß Kkw pËtËQ ÌjB oÖgwËb XwKwk gwxpËk AgxþÿZ 7 (owZ) xU xWxhmdwl ÌpW ÌKwtwUêwkB H Aél†xl ÌbLwÂdw KËk„ DbwkpY þñkÕe, Awiwk PwK×ky jwItwk eÔËgê Awxi jËmwk AéËlk AwéxlK AxcdwtK gw Gxktw Kiw«wk Ggv jËmwk ÌodwxdgwËo AgxþÿZ xWxhmdxUk AxcdwtK gw xR.I.xo xQlwi„ Awiwk AwéxlK oyiw ÌkLw xQl D£Ëk ebôw, eÔËgê ebôw I ÌiNdw, bxqËY gËŠweowMk Ggv exúPËi AwìæRêwxZK oyiwìæ ÌkLw„ H GlwKwt 127xU awdw xQl„ GB kKi og GxktwËZ oyiwËkLwk AhøìæËk gw Gxktwk xhZk jÖ¦ exkPwldwk bwxtZò Gxktw Kiw«wËkk Zaw xRIxo-k„ DdwËK oºg ogl exkxþÿxZËZ oºwgø Ñodø owiìæ ÌbItw AwËQ„ H ovMVd†xl AËdK ÌqË¢B AeÔYê gw AoóeÔYê„ ZËg xgdyZ hwËg glËZ PwB Ìj Ìbp Awk gr KkËZ PwB dw, xKìæÖ xgbøiwd ÌbËpk eÞËtwRdyt AvM-eÞZøŠ†xlk ovËjwRd Kkw (Zaw ovMVd Kkw) eÞËtwRd gËl iËd Kxk„ GLd Awk GKxU DbwpkY xdd hwkZyt Ìodwgwxpdy ÌaËK„ hwkZyt ÌodwgwxpdyËZ gøwUwxltwd AwËQ, Zwk DeËk xgÛËMW ÌpW ÌKwtwUêwk AwËQ Ggv og xKQÖk DeËk ÌKwk AwËQ, Zwk DeËk Kiw« AwËQ„ oiMÞ hwkZËK Ìh#MxlKhwËg 4 (Pwk) xU Kiw« ÌpW ÌKwtwUêwËkk AwIZwt xgh£ß Kkw pËtËQ„ BýUwYê KiwË«k ÌpW ÌKwtwUêwk pl KxlKwZw ipwdMkyËZ AgxþÿZ ÌfwUê DBxltwËi„ hwkZyt Ìd#gwxpdyËZI bÖËUw Kiw« AwËQ„ jaw eÔgêwélyt I exúPiwélyt„ hwkZyt Ìodwgwxpdy xgkwU AwKÚxZk; ZwËbk oyiwìæ ÌaËK gxpiÖêxL oºwgø AewËkmd GlwKw gw KiêËq¢ xgkwU xgcwt Zwkw ZwËbk ÌodwgwxpdyËK xdËRËbk eÞËtwRd iZ ovMVd KËkËQ„ AwikwI gwvlwËbËm, AwiwËbk eÞËtwRd iZ xdËRËbkËK ovMxVZ KkËZ ÌPÄw KkxQ„ Awxi glËZ x§cw Kkg dw Ìj, xgxgc AoÖxgcw gw xeQÖUwËdk KwkËY Awikw lqø iw¢wt Ìe^#QwËZ ewxk dwB„ KLd ewkg ZwI glw iÖmxKl„

 

10„ eÞxZkqw xgnËt PwK×xkËZ awKw Agþÿwt ÌKwd AxfowËkk eËq ÌLwlwËilw AwËlwPdw Kkw Aoºg dw pËlI AoÖxgcwRdK„ Agok ÌdItwk ek AwMÞpy Ggv ÌjwMø Agok eÞw® owixkK KiêKZêwMY G gøwewËk hÔxiKw kwLËZ ewËk„ hwkËZ G AhøwoxU gÉl eÞPxlZ„ ewxKþæwËd MZ AwU gQk jwgZ bwdw Ìg^Ëc DVËQ„ DdíZ ewúPwZø Ìbm†xlËZ GxU AxZ AwgmøKyt ewdZw hwZ„ gwvlwËbËm AhøwoxU PwlÖ Kkwk ÌPÄw KkxQ„ xeo ÌixKv I ýUÛwËUxRK ýUÛwxWR Gk DeËk GKUw xavK-UøwvK Zaw-eÞxZÅwd Kkwk Rdø Awxi ÌPÄwkZ AwxQ„ oiwËlwPdwk ÌqË¢ GKxU DbwpkY ÌbB„ 1971 owËl ZuKwlyd eÔgê ewxKþæwËd ewxKþæwd owixkK gwxpdy oiÔËpk xjxd AxcdwtK xQËld Zaw-BýUwdê KiwË«k Kiw«wk xQËld, ÌoB Ìl:ÌR: G, G, ÌK xdtwRy 1998 owËl GKxU eÖþæK xlËLËQd„ GxU A…ËfwWê BDxdhwkxoxU ÌeÞo ÌaËK eÞKwm Kkw pËtËQ„ eÖþæËKk dwi xb xgËUÛtwl Ag BýU ewxKþæwd„ Aek eËq, 1971 owËl hwkZyt Ìodwgwxpdyk KlKwZw ÌKxëbÛK BýUwdê Kiw« ÌpW ÌKwtwUêwËkk eÞcwd ýUwf Axfowk jwËK Pyf Ag ýUwf glw pt, ÌoB GKw£k owËlk Pyf Ag ýUwf ZuKwlyd ÌiRk ÌRdwËkl (ekgZyêËZ Ìl: ÌRdwËkl) ÌR Gf Awk ÌRKg GKxU eÖþæK xlËLËQd„ eÖþæËKk dwi owËk«wk GøwU XwKw-gwaê Ag G Ìdmd„ eÖþæKxU XwKw ÌaËK xb BDxdhewkxoxU ÌeÞo xl: 1997 owËl eÞKwm KËkËQd„ GB eÖþæK†xlËZ Dht eËqk bÙxÄ hŠy Ggv NUdwgly ewItw jwt„ Dht jÖþæËKB AwËlwPdw Ìjid AwËQ, ÌZid oiwËlwPdwI AwËQ„ Awxi ÌRdwËkl ÌRKËgk gB ÌaËK GKxU D¦ÙxZ xbg„ eÖþæËKk 160-161 eÙÙÅwt gxYêZ GKxU AdÖËâQËbk AvËmk gwvlw AdÖgwb xdiíkÕe­

RwZyt ejêwËt kwRÐdxZK, AaêÐdxZK, xgËbmdyxZ Ggv owixkK ÌK#ml eÞYtd Ggv oiìñt Kkwk Rdø ÌKwd RwZyt xdkwe£w KwDxëol Ìj dwB, GB AdÖexþÿxZxU MhykhwËg AdÖhÖZ pËtxQl„..............„ ogê-DâP ejêwËt jÖ¦ exkPwldwk Rdø ÌKwd Pyfo Ag ýUwf exknb gw Pyf Ag xWËfëo ýUwf dwB„ ....... Ìgxmk hwM ÌqË¢B xixlPwky ýUÛwxUxR gw owixkK ÌK#ml (gw owixkK kYdyxZ) erwÂdwk eÞxZ AgËplw pZ„ AwiwËbk ýUwf KËlR Ggv KËlR Ag KiËgU-G ÌUKxUKo Ggv ýUwf xWDxUR erwËdw pZ xgÛËMW Ggv xWxhmd ejêwt ejêìæ, xKìæÖ xZd gwxpdyk ÌKwd gwxpdykB obk b®Ëk ÌKwd oixìñZ gw KixeÞËpdxoh ýUÛwxUxRK ýUwxWR gw kY ÌK#mËlk iÖpÔËZêk Rdø eÞËjwRø ÌKwd AwebKwlyd (gw AweuKwlyY) gøgþÿwk iÔløwtd Zaw-ýUÛwxUxRK GËooËiëU oóeÔYê †kØZòxgpyd xQl„ Awxi xgdyZhwËg xdËgbd Kkg Ìj, AwiwËbk gwvlwËbËmk gZêiwd Agþÿw DeËkk gYêdwk oËŠ NxdÅhwËg xiËl jwt„

 

11„ AËdK gøx£ß xgxhdí eÞPwk iwcøËi GB ckËdk GKxU cwkYw eÞKwm KËkd Ìj, gwvlwËbËm ÌKwd þÿwty Ìodwgwxpdyk eÞËtwRd dwB„ ZwËbk g£ßgø pk Ìj, hwkËZk oËŠ Awikw ÌKw¢ßËiB xUKËZ ewkg dw, Zaw-oóiÖL oiËk hwkZyt gwxpdy AgmøB AwiwËbk gwxpdyËK AxZ Aùe xbËd ejêbþæ KËk ÌflËg, AZGg AwiwËbk ÌKwd gwxpdy MËr ÌZwlw Ggv kqYwËgqY KkwUwB GKUw AePt„ Awxi GB iZgwËbk oËŠ ÌRwkwËlw x§iZ ÌewnY Kxk„ þÿwty owixkK gwxpdyk xgKùe ÂcÖ iw¢ dwMxkK gwx xoxUËRd Awxiê gwþægoóiZ dt„ gþæÖZ, AwiwËbk eÞxZkqw dyxZk xgnËt xgxhdí gøx£ßk xlLw eËr Awxi GKUw IËed xoKËkU AwxgÆwk KkËZ ewkxQ„ ÌoB IËed xoKËkUxU pl, gwvlwËbm Ìodwgwpxdy edk Aagw xgm Aagw e^xPm Aagw x¢m Aagw Pxlöm xbd ÌitwËbk GKUw oit Aw¢ßiYKwkyËK gwcw xbËg Ggv ÌbËmk iwxUËK kqw KkËg„ GB oiËt MYgwxpdy gw ÌMxklw gwxpdy, eÔgê exkKùedw ÌiwZwËgK þÿwd xdËg Ggv byNê Ìitwby jÖ¦ ÂkØ KkËg„ ZËg H oit RdMËYk ÌKwd GKxU Avm q×bÛ pËlI Aw¢ßiYKwkyËK Ìj owpwjø KkËg dw ÌoUwI MøwkwxëU xbËt glw jwËâQ dw„ GB ckËdkB GKUw xPìæw-hwgdw xgMZ guok†xlËZ iwËS iËcø pËtËQ„ jwk flmÞØxZËZ Awdowk Ggv xhxWxe gwxpdyk Rdô pËtxQl„ Ìiw¥w Kaw pl, hxgnøËZ eÞxZkqw gøgþÿwËK MYiÖLy I MY-ovxmöÄ KkËZ pËg„ RdZwËK xdËtB AwiwËbk eÞxZkqw gwxpdy MrËZ pËg„ Zwk GKUw gr Avm pËg ÌMxklw gwxpdy„ gwvlwËbËmk eÖkw RxiUwB pËg jÖ¦ Ìq¢„ H ÌMxklw gwxpdyËK GidhwËg MËr Z×lËZ pËg jwËZ KËk gwvlwËbËm odwZd e¦xZk eÞxZkqw gwxpdyoiÔp KZÚêK Aw¢ßiYKwky m¢ØËK ÌVxKtw kwLw gw gøþæ kwLwk AgþÿwtB ÌMxklw gwxpdy þÿwd xdËZ ewËk„ Gk Rdø exkKùedw I eÞþæÖxZ mwxìæKwlyd oiËt xKQÖ xKQÖ AwŠyËK eÞKwËmø Awgwk xKQÖ xKQÖ AwŠyËK ÌMweËd xdËZ pËg„ Zwk AwËM Agmø eÞËtwRd, RwZyt xhx£ËZ ÌiwUwiÖxU HKøiZ....ZË£òk DeËk, Ggv ZË£òk gøwewËk Rd oiaêd„

 

12z xgbøiwd owixkK gwxpdy ZwËbk iwcøËi AwKwxáqZ KwR KZU×K× KkËZ ewkËg ÌoUw xdËt AwËlPdwk AgKwm AwËQ„ Awiwk iZgwb pl xgbøiwd owixkK ovMVd†xlËZB Ìj KixZ gw xWËfxoËtdxo AwËQ GB†xlËK cyËk cyËk eÖjkw Kkw pDK, eÞxmqËYk †YMZiwd DdítËdk Rdø gøgþÿw MÞpY Kkw pDK, gøgþÿwedwk †YMZiwd DdíZ Kkw pDK, ÌdZÚþÿwdyt xZdmZwxbK AxfowËkk iËcø MdiÔLy oi¹tKwiy xPìæwk eÞowk NUwËdw pDK Ggv ogêËmn iËdwgl cµvoKwky gw bÖxúPìæw gÙx¦Kwky Axdþedí xgntoiÔp xdûex£ Kkw pDK„ ow®wxpK PlxZ e¢ 22 RÖd 1998 Gk hwnwt, NÖËnk gwËRU dw xbËt gwþægciyê gwËRU eÞËtwRd„ GKB gwËRU xdËt 13 RÖd 1998 G ÑbxdK BdxKlwËgk eÞai eÙÅwt gxYêZ eÞxZkqw gøt Ùx¥k xpËowËg ÂhvKËkk xgkwU f^wKxU g¬ Kkw eÞËtwRd„ 11 GxeÞl 1998 ÌhwËkk KwMËRk 5dv eÙÅwt hwkËZk eÞLøwZ owvgwxbK K×lbye dwtwk hwkZyt eÞxZkqw o¹Ë¬ AxhËjwM KËk Klwi xlËLËQd jwk xmËkwdwi xQl eÞxZkqw iìèYwlËtk AwËkw þñâQZw eÞËtwRd„ Awxi GB ié ÌaËK AwiwËbk ÌbËmk gøwewËkI GKB Awpµwd RwdwxâQ„ jxbI AwiwËbk ÌbËm eÞxZkqw gøgþÿwedw mynê ejêwËt x§Lx¡Z jaw eÞxZkqw iìèYwlt Ggv omþè gwxpdy xghwM Gk iwcøËi„

 

13„ xgMZ Ìi iwËo hwkZ I ewxKþæwd KZÚêK ewkiwYxgK xgËýfwkY NUwËdwk ek bxqY Gxmtwk xdkwe£wk exkËeÞxqZ exkgxZêZ pËtËQ„ hwkZ Ggv ewxKþæwËdk icøKwk ewkiwYxgK Aþè eÞxZËjwxMZw Ggv ÌKwd LwËd pVwu KËk gøgpwk AwiwËbk Rdø iwkZôK exkYxZ gËt AwdËZ ewËk„ Dht ÌbmB GLd glËQ Ìj Zwkw eÞai gøgpwk KkËg dw„ MZ iwËok 30 ZwxkËL o¬øwËglw ÌpwËUl ÌmkwUËdk gl kØËi eÞw£ßd hwkZyt eÞcwdiìèy AwB.ÌK.†Rkwl Ìj hwnYxU xbËtxQËld ÌoBxU xlxLZkÕe DexþÿZ ÌmÛwZwËbk iËcø xgZkY Kkw pËtxQl„ ÌoLwËd dt d¹k eÙÅwt AdÖËâQËbk ÂkØËZB Rdwg †Rkwl gËld, Bx«tw AwdWwkU×K xb xdDxKõtwk ÌUýUo xgKR BUo IËtl fwDË«W xoxKDxkxU Kdowdêo xkËiB« Awd-GWËWÛoW gwB xb BëUwkdøwmdwl KxiDxdxU (iwËd, AwìæRêwxZK oóeÞbwt KZÚêK hwkËZk gwþæg xhx£K xdkwe£w ov¢ßwìæ AwmvKw†xlËK ÌjËpZ× AwiËlB ÌdItw pxâQl dw, ZwB, hwkZ ewkiwYxgK xgËýfwkY NUwt)„

H GKB jÖx£ßËZ hwkZ jxb ÌKwd oit ewkiwYxgK Aþè eÞai gøgpwk KËk ÌfËld ZwpËl AwiwËbk Kkwk xKQÖB awKËg dw„ gwvlwt eÞgwb AwËQ Ìj, ÌKwd KwR KkwËdw jwt QËl gËl I ÌK#mËl„ Awxi gl eÞËtwM gwb xbxâQ„ Adø oKl eìÿwt bxqY Gxmtwt ewkiwYxgK AËþèk eÞxZËjwxMZw xþæxiZ KkËZB pËg„

 

14„ AwiwËbk bkKwk ewkiwYxgËKk gbËl iwdxgK I iwdgyt Aþè„ iwdg oóeb DdítËdk iwcøËi Awikw Rygd jw¢wk iwd ÌjidB DdíZ KkËZ ewkËgw ÌZixd eÞxZkqwt iwdg oóeËbk gøgpwkI †YMZhwËg DdíZ KkËZ ewkËgw„ Awiwk g£ßËgøk ogêËmn xdËgbd pËlw Ìj, xdkwe£w I eÞxZkqw o¹Ë¬ xPìæw-hwgdwt kqYmylZw, eÞwPydZw I kwRÐdxZK eÞhwg iÖ£ß pËZ pËg„ þñwcyd xPìæwk AgKwm xbËl g£ßgø Awmw Kkw jwt„ cdøgwb„