6
GUw KwDËK gËl xbËZ ptdw Ìj, gwvlwËbËm Awikw xK Agþÿwt AwxQ„ bÖB bÖBgwk þñwayd pËtI iÖ£ß pBxd, gké xeÖl RdËMËYk Rdø g¬d ÌKgl gwrËQB- bwxkËbÛøk g¬d ÌZw kËtËQB, pZwmwk xNËk ckwI eÞglZkB pËâQ„ 1905 owËl xgeögy AhÖø¤wËdk ÌPÄw kØm ÌbËm gøaê pËt jwItwk ek ÌoLwËd Ìj Agþÿwk oÙxýU pt gwvlwËbËmk gZêiwd exkxþÿxZk oËŠ Zwk xil kËtËQ„ Ìlxdd Zwk  ÌbËmk ZLdKwk Agþÿwk Kaw glËZ xMËt iìægø KËkËQd, “pZwmw, AwZôxgmðwopydZw, xghwRd, xgËhb, blZøwM I AmöylZw ZLd kwRdyxZk þæwd bLl KËk xdËtxQl„ bmêxdK hwggwxbZwk xbËK ÌSwKUw xQl AwkI Ìgmy„”32

 

1971-G gwvkwËbËm xK GKxU xgeög NUgwk Kaw xQl? dw, Zw xQl dw, Ìo xPl RwZyt þñcydZwk lrwB, ZwËZ xgeögy Dewbwd AgmøB xQl, ÌKddw Zwk iÔl mx£ßUwB xQl, gøweK RdMËYk AvmMÞpY, xKìç ÌdZÚZò xPl xgeög-xgËkwcy DVxZ gÖËRêwtwËbk pwËZ„ 1947 G Ìjid, 1971-GI ÌZixd„ xKìç  owZPxlöËm bwŠw pËtËQ, GKw£Ëk jÖ¦, Ggv GKw£Ëkk Rt AwËewo KËk AwËoxd,GËoËQ m¢ØËK ekwxRZ KËk„ xKìç gÖËRêwtwËbk kqø xQl ewxKþæwdy gÖËRêwtwËbk pxUËt xbËt mÔdøþÿwËd xdËRËbkËK eÞxZxÅZ Kkw, eÖkwZd kwÄÛËK ZZUwB exkgZêd Kkw jZUw ZwËbk qiZw ÌhwM bLËlk  Rdø RkØky, Zwk Ìgmy dt, KiI dt„ þñwcydZwk eËk gwvlwËbËmk Rdø Ìj ovxgcwd kPdw Kkw pËtxQl Ìo xQl mwoKËmÛYy I RdMËYk iËcø GKxU AwËewËok bxll„ oiwRZìè xQl RdMYËbItw mwoK ÌmÛYyk GKxU Qwr iw¢„ ekgZyê oiËt mwoKËbk bl gbl pËtËQ xKìç ÌmÛYy gbl ptxd; gÖËRêwtwËbk GKwvm Aek AvmËK pxVËt xbËt qiZwt ÌMËQ, AwItwiy lyMwk xgGdxeËZ ÌjwM xbËtËQ, xgGdxek ÌlwK PËl ÌMËP RwZytewxUêËZ„ Ggv oiþæ ÌMwlËjwËMk iËcø AxgPl gÖËRêwtwkw ¢ßiwMZ mx£ß oét KËkËQ„ IxbËK RdMd ¢ßiwMZ xeQÖ pËU ÌMËQz GB GËKk G†Ëdw, AeËkk xeQÖËdwk eÞxZâQxg ovxgcwËdk ovËmwcd †ËlwËZ fÖËU DËVËQ„ ovxgcwËdk ovËmwcd ÌmL iÖxRgB ÂkØ KËkxQËld; kPdwk GK gQËkk iËcøB x§Zyt ovËmwcYyËZ xgËmn qiZwk xgxc GËo xMËtxQl„ DË¥Ëmø KwËlwgwRwky xK¹w kwRwKwkËbk mwËtþæw Kkw dt, Awol DË¥mø gwieìÿyËbk R² Kkw„ kwRÐdxZK I owvxgcwxdK exkgZêËdk Adælyd xþÿk oZø ÌjxU ÌoUw pËlw mwoK ÌmÛYyk qiZw gÙx¦ Ggv ÌoB gÙx¦k eÞËtwRËd I eÞxZx¢ßtwt eÖxRgwby gøgþÿwk AMÞMxZ owcd„ RdMY xd:þñ pËâQ, cdykw AwËkw cdy pËt DVËQ„

gÖhÖq× gÖËRêwtwkw owixRK xgeög NUwËg dw, Zwk Ìj xgeög MUwËg ZwËZ RdMËYk qxZ Qwrw iŠl pËgdw; iÔl bwxtZò ZwB gwieìÿyËbkB„ Zwkw, Ggv ÂcÖ ZwkwB ewËk, RdMYËK DdíZ GKxU ovÆÙxZk AxhiÖËL GxMËt xdËt ÌjËZ„ BxZpwËok xmqw ÌoUwB„ GB bwxtZò ewld KkËZ ÌM;Ìl AZyËZk AxhšZw ÌaËK gwþæxgK šwd lwh Kkw  AZøwgmøK„

gwi ÌKd ewËkxd? dw ewkwk eÞai KwkY iÔlZ: bÖxU, GKxU kwRÐdxZK, AekxU owvÆÚxZK„ kwRdyxZB iÔl NUdw„ AwiwËbk GB AwËlwPdw ÌZw iÔlZ: kwÄÛ xdËtB„ ÌKD ÌhËgËQd Awbmê kwÄÛ; MrËgd, ÌKD ÌhËgËQd ÌKwdËdw kwÄÛB Awbmê dj, og kwÄÛB KwkwMwk gËU-gøweK RdËMËdk Rdø„ ZgÖ kwÄÛ awËKB KwkMwËk awËK, KùeËlwËKI gwb eËrdw, Awk kwËÄÛk pwZ ÌaËK iÖx£ßk Ìj AwKwáqw Zwk PxkZwaêZwk RdøI KwR KkËZ pj kwËÄÛk ÌhZk ÌaËKB„ kwÄÛ qiZw Kwk pwËZ GUwB ogËPËt RkØky eÞmí„ Awk GB eÞËmík iyiwvowk Ìj  ÌPÄw ZwËKB gËl kwRdyxZ„ owvÆÚxZK xgeöËgk oit iwI Ìj gËlxQËld kwRdyxZB ÉK×i ÌbËg, Ìo-glwk Aaê GB Ìj, RdMËYk eËqk kwRdyxZkB ÉK×i ÌbItw bkKwk„

xKìæÖ gÖËRêwtw kwËÄÛ gÖËRêwtwkwB ÉK×i Ìbt, RdMY Zw ewld KËk„ ewxKþæwd dwiK gÖËRêwtw-AwilwZwxìèK kwÄÛI ZwB KkxQl„ RdMËYk AMÞgwxpdy xpËoËg gwËik bwxtZò xQl GxMËt GËo kwÄÛjìèxUËK ÌhËO ÌfËl Zwk RwtMwt RdMËYk kwÄÛ eÞxZÅw Kkw, gëbyËbk Ìgk KËk Awdw KwkwMwk ÌaËK„

ewxKþæwd Agmø ÌhËOËQ„ xKìæÖ gwieìÿyËbk ÌdZÚËZò hwËOxd„ DVxZ I q×Ëb gÖËRêwtwËbk ÌdZÚËZòB ÌhËOËQ, jwk fËl dZ×d kwËÄÛk AhÖøbt pËtËQ xVKB, xKìæÖ owiwxRK xgeög NËUxd, gké gÖËRêwtwËbk lÖŸdB Agwc pËtËQ„

G Agþÿwk eÔgêwhwo IB ÌdZÚËZòk PxkË¢k ÌhZËkB xQl„ gÖËRêwtwËbk GKxU q×bÛwvm PwBZ Ìj, RwZyt jÖ¦ Ìmn ejêìæ ÌmÛYyjÖ˦ exkYZ ÌpwK, xKìæÖ ZwËbk eËq eÞKwËmø Zw glw oºg ptxd„ gÖËRêwtwËbk GKUw gr Avm xQl AwËewoKwiy, GidxK jÖ˦k Pki oiËtI Zwkw gËlËQ ÌmL iÖxRËgk xgxdiËt ewxKþæwËdk oËŠ ÌfWwËkmd MVd Kkw ÌjËZ ewËk; G pËâQ ÌoB Avm jw ekgZyêKwËl ÌRËl xMËtI xWi ewPwk KËkËQ, Awk Zwkw GKw£Ëk xK KkZ gw KkËZ ewkËl LÖxm pËZw Zwk xggkY iÖx£ßjÖ˦k AËdK xggkËYB ewItw jwËg„ Ìjid, ÌgMi iÖmZwky mfyk ‘þñwcydZw Awiwk k£ßSkw xbd’ gBxUËZ„ iÖmZwky mfy þñwiy I ¸wZwËK pwxkËt Aopwt Agþÿwt AwMkZlwt xMËtxQËld„ Z^wk BâQw xQl ÌjhwËgB oºg ewxKþæwdyËbk xgkØ˦ RwZyt iÖx£ßk jÖ˦ ÌjwM ÌbËgd, xdËRk iËZw KËk ÌjwM xbËtxQËldI ÑgxK„ mkdwayê RygËdk eÞai xbdB xZxd ÌMËQd ÌdZwËbk ÌL^wËR„ oKwl owËr bmUwt AËdKUw ea ewk pËt ‘K×™gd’ dwËi GKxU gwxrËZ xMËt ÌdZwËbk owqwZeÞwayê pËtËQd„ WÛxtv kØËi gËo, owËpgkw ÌKwawt xRËšo KkËl Z£òwgcwtK ÌQËlxU “GKU× BþæZ KËk iwaw P×lxKËt iÖL xUËe ÌpËo AwËþæ KËk glËlw ‘Idkw GKU× Ìgowiwl AwËQd„” ÌgMi mfy xdËRk ÌPwLËK xgmðwo KkËZ ewËkd xd, bkRwt f^wK xbËt ÌbLËld GiGoG, Gixe’kw dwdw hxŠËZ ÂËt oKwl owËr bmUwËZI NÖiwËâQd„ gÖSËZ ewkËld Z^wkw ibøewd KËk AxcKkwZ ejêìæ ÌRËM xQËld„ þñhwgZB Z^wk iËd eÞmí ÌRËMËQ : “Z^wkB dw RwZyt ÌdZw? iÖx£ßjÖ¦ exkPwldw KkËQd?”34 iwdËZB pËg Ìj GUw ÌKwËdw gøx£ßMZ Pxk¢ dt, gÖËRêwtwËbk IB AvËmk þñwhwxgK ÌmÛYyMZ Pxk¢„ Awk AwËewoKwxiZwk eÞoËŠ ÌZw glËZB pËg jÖ˦k oÔPdwËZB ÌmL iÖxRg gëby pËtxQËld; Z^wk ÌoB ÌþñâQwt ÌMÞfZwk pItwËK oiwËlwPËKkw AgmøB AwZôoieêY glËgd, oiaêKkw xK gËld Zw þeÄ dt„ ZËg oZø GB Ìj, jÖ˦ xZxd xQËld dw„ j^wkw xQËld Z^wkwI KZRd ÌMËQd jÖ¦ KkËZ, KZRd ÌMËQd eÞwYhËt Zwk xpowg KkËZ ÌMËl ÌdZÚZò oóeËKê eÞmvowit pItw oº dt„ jÖ¦ xPl þñZ:ýfÓZê I AovMxVZ„ xRtwDk kpiwd jÖ˦ ÌMËQd owpËok oËŠ, xKìæÖ xZxdI ÌMËQd eÔgêeÞþæÖxZ QwrwB, exúPi ewxKþæwËd awKËl ÌoLwd ÌaËK ewxlËt GËo jÖ˦ ÌjwM xbËZd GUw Ìgwc pt xVK dt„ og ZaøB glËQ, jÖ˦k oiËt AxcKwvm ÌqË¢ owcwkY ÑoxdKkwB GxMËt GËoËQ AwËM, AËdKËqË¢ Axfowkkw ZwËbk oËŠ ÌjwM xbËtËQd gwcø pËt„ 1947-G Ìj kwýUÛ eÞxZxÅZ pËtxQl ÌoxU xQl GKxU AwilwZwxìèK kwÄÛ jwk lqø xQl eÖ^xRgwb eÞxZÅw, Ggv ÌoB eÞxZÅwk lËqø Zwk eÞcwd Agl¹d xQl ciê„ GB kwÄÛËK hwOwk eÞËtwRËd gwËik KZêgø xQl ÌKwawt Gk mx£ß, ÌKwawt bÖgêlZw­bÖËUwB exkûKwkhwËg ÌRËd ÌdItw„

ewxKþæwËdk mx£ß xdxpZ xQl kwRdyxZËZ cËiêk gøgpwËk Ggv RdMËYk owvÆÚxZK eúPwbebZwt„ ewxKþæwd oÙxÄ pËtxQl x§RwxZ ZË£òk xhx£ËZ„ eËk ewxKþæwdykw GKxU RwxZ GKaw xRdíwp gËlxQËld xVKB, xKìæÖ ewxKþæwd ciêËK QwËrxd, Qwrw oºg xQl dw„ ÌKddw ciê Qwrw IB kwËÄÛk Adø ÌKwËdw AwewZMÞwpø xhx£ xQl dw„ ewxKþæwdy mwoKkw xdËRkw ciêKËiêk Rdø xgLøwZ xQl dw, kwÄÛ AxcKwvm oiËt owixkK- ÌgowixkK AwilwZËìèk §wkw mwxoZ pËtËQ, Ggv ÌoB Awilwkw ÌhwMxglwo I RxgdwPwËk eÖ^xRgwby ÌbËik gÖËRêwtwËbk AdÖKkY KkZ, xKìæÖ RdMYËK mwìæ, AdÖMZ I xg¸wìæ KËk kwLËZ PwBZ ciyêt Ddôwbdw oÙxÄk icø xbËt„ GB Ddôwbdw kÕe xdËtËP GKwcwËk ciêxhx£K RwZytZwgwËbk, owóeÞbwxtKZwk I hwkZxg˧Ënk„ RwtMwUwt kwÄÛ Ìgm mx£ßmwly xQl, Ìj Rdø 47Gk ek ekB “BËt AwRwby S×Uw pwt” ÌmöwMwd Z×Ël KxiDxdýUkw ÌbËLËQd owrw ewËâQd dw, iwdÖnËK Ìj ÌgwSwËdw pËtxQl BvËkR I xpëbÖ AwxceËZøk Agowd NxUËt iÖoliwdËbk Rdø GKxU KùekwRø eÞxZÅw Kkw pËtËQ ÌoB ÌgwSwËdËZ ÌlwËK ZLd ZLdB Adwþÿw eÞKwm KkËZ kwxR ptxd„ IB Ìj ZawKxaZ AxZgwi eËa AMÞok pgwk ÌPÄw Zwk gøaêZw GidB pZwm KËkËQ KxiDxdýUËbk Ìj Gk eËk Z^wkw xVK xgekyZ eËa AMÞok pËtËQd„ GixK AwlwbwhwËg ewxUê dw ÌkËL, xKvgw qÖbÛ AwKwËk ÌkËL, AwItwiy lyM I eËk døwËek iwcøËi KwR Kkwk Kaw Z^wkw ÌhËgËQd„ Ggv KwR KËkËPdI„ ZwËZ gÖËRêwtwËbk jZ oÖxgcw pËtËQ, gwËik ZZ ptxd„ AwItwiy lyM xQl iwxKêd owiÛwRøgwËbk oiaêK, Ggv døwËek kwRdyxZI Ìj LÖg GKUw xdxbêÄ ea cËk GxMËtËQ Zw dt„ iIlwdw hwowdy ÌNwkZk owiÛwRøgwb-xgËkwcy xQËld xVKB, xKìæÖ ciêËK KLËdw QwËrdxd, ZbÖexk døwe x§Lx¡Z pËt xMËtxQl, Ggv AwBtÖg LwËdk oiËt ekkwÄÛ dyxZËZ ewxKþæwd PyËdk xbËK ÌS^wKwk bkØd iIlwdwk ÌdZÚZòwcyd døwe okKwËkk eÞxZ didyt iËdwhwg owixtKhwËg pËlI GKgwk MÞpY KËkxQl„ glw gwÉlø, GZ døwËek GB AvËmk RdxeÞtZw gwËrxd„ KxiDxdýU ÌdZÚZò j^wkw xQËld owóeÞbwxtK exkPËt Z^wkw ÌjËpZ× iÔlZ xpëbÖ xQËld, ZwB Gid cwkYw RdiËd oÙxÄ pItw Aoºg xQl dw Ìj, KxiDxdýU ewxUê AwoËl hwkËN^nw„ kwÄÛ ÌZidUwB eÞPwk KkËZw„ ÌbËmk Kaw hwËg dw, ogêbwB iËÆw xKvgw xexKËOk ekwiËmÙ PËlæGid eÞPwkYwI xQl„ GB og NUdwk ÌKwdxUB KxiDxdýU ewxUêk RdxeÞtZw gÙx¦ËZ owpwjø KËkxd„ oËgêwexk, AxcKwvm oiËt ewxUê xQl †®, Zwk eÞPwk xQl owiwdø, eÞKwmdw AxKxéZKk, AaP Zwk Iek kwÄÛyt eyrd xQl eÞP¡, jwk fËl ewxUêk Ìj GKUw eÞhwg erËg AËdK iwdÖËnk IeËk Zw oºg ptxd„

ewxKþæwd kwËÄÛk AhøìæËk iÔl §ë§Uw xQl kwËÄÛk oËŠ RdMËYk„ xKìæÖ kwÄÛ ÌjËpZ× xgh£ß xQl bÖxP ekþek xgxâQdí AvËm Ggv kwÄÛyt qiZw ÌjËpZ× K×xqMZ xQl exúPi ewxKþædy AwilwZËìèk pwËZ ZwB eÔgêgŠ gxéZ pxâQl Zwk døwjø ewIdw ÌaËK Ggv eÔgêgËŠk iwdÖËnk Rdø eÞcwd kwRÐdxZK oioøw pËt b^wxrËtxQl exúPi ewxKþæwËdk oËŠ Zwk oóeKê„ kwÄÛhwnwk eÞËmí kwËÄÛk ÌPpwkwUw ckw eËr ÌMËlw 1948-GB„ ZLdB ÌgwSw ÌMËQ ewxKþæwd GKxbd hwOËgB-- Ìh#MxlK KwkËY dt, ÌmwnËYk KwkËY„

GB oZøUw RwZytZwgwbykw jZ bÛØZ gÖËSËQ iwKêogwbykw ZZ bÛØZ gÖSËZ ewËkxd„ iIlwdw hwowdy 1957- ÌZB ewxKþæwdËK xgbwt Ìbgwk Kaw gËlxQËld„ ÌmL iÖxRg AZ ZwrwZwxr dw pËlI 1961k xbËKB gÖËS ÌfËlxQËld Ìj, eÔgê gŠËK Awlwbw pËZ pËg„33 e^wP gQk eËk xZxd Qt bfw xbËld„ iwdÖn ZwËZ owrw xbËtËQ„ AwItwiy lyM GxMËt ÌMËQ, gwieìÿykw xexQËt eËrËQd„ RdMY Ìj iwZÚhwnwËK kwÄÛ hwnw KkËZ ÌPËtËQ ZwËZB ÌUk ewItw ÌMËQ ewxKþæwËd Zwkw awKËg dw, ciyêt RwZytZwgwb Zwkw iwËd dw, Zwkw xgmðwo KËk hwnwxhx£K RwZytZwgwËb„ RdMËYk AwKwváqwËK xdËt RwZytZwgwbykw kwRdyxZ Kkl, KxiDxdýUkw ewkl dw„ jwËbk awKwk Kaw AMÞgwxpdy xpowËg Zwkw PËl ÌMËlw ÌeQËd„ AËdK†Ëlw §ë§„ gwËik ÌdZÙËZò gwvlwËbm þñwcyd pËl oiwËRk ÌPpwkw AgmøB xhdí kKi pËZw„

Edo£Ëkk MYAwËëbwlËdk oit gwËik ÌKwËdw ÌKwËdw Avm Agmø þñwcyd RdMYZwxìèK eÔgêgËŠk Kaw gËlËQd, xKìæÖ Z^wkw gr ÌKwd Avm dd, q×bÛwvm iw¢, Ggv eÞPwkI ÌZid ewd xd„ ÌoB oiËt xexKOeìÿy gËl exkxPZËbk GKwvm hwkËZk dKmwlgwryËbk AdÖKkËY MlwKwUwk kwRdyZËZ ÌdËi, ewxKþæwËdk KwkwMwk hwOËgd xK xdËRËbk RdøB KwkwMwk ÑZxk KËk ÌfËlËQd„ xdËRk pwËZ„

xokwR xoKbwËkk eÔgêgwvlw mÛxiK AwËëbwld eÞxZxÅZ pt 1968ÌZ; Zwk kwRÐdxZK Rygd ÂkØB KËkËQ eÔgêgŠËK þñwcyd KkËg Z£ò xbËt„ xKìæÖ GB AwËëbwld eÞKwmø dw pËt ÌjËpZ× þñwhwxgK KwkËYB ÌMwed eËa GxMËtËQ ZwB Gk g£ßgø ÌlwËKk KwËQ ÌZid Ìe^Qwt xd„ ZbÖexk mÛxiK ÌmÛYyk ovMVd pËlI Gk PxkË¢ xQl q×Ëb gÖËRêwtw DewbwËdk AwxcKø„ xQl DMÞZw I Zkl ÌkwiwxëUKZw xQl RdMYËK ÌeQËd ÌkËL GxMËt jwgwk eÞgYZw, gøx£ß ÌdZÚËZòk xbËK ÌS^wK, omþè AhÖø¤wËd xgmðwoy pËt gëbÖK pwËZ ÌdItw, xKìæÖ gëbÖKËK kwRdyxZk xdtìèËY kwLËZ dw ewkw; Ggv oËgêwexk xQl iw¢wxZxk£ß hwkZ­xg˧n„ GB xg˧n LÖg qxZKk AwKwk cwkY KËk þñwcydZwk eËk, kØm-hwkZËK owiËdk bkRwt kØLËZ xMËt iwxKêd owiÛwRøgwbËK ÌeQËdk bkRwk eaxU LÖËl ÌbItw pt„

jÖ¦ jLd ÂkØ pËlw ewxKþæwd kwÄÛ ZLd ÌoB KwRUwB LÖg gr, xgþæÚZ I AwËkw Ìgxm dwUKyt hwËg Kkw ÂkØ Kkl GZxbd jw Ìo ÌQwUËQwU GlwKwt AËdKUw AeÞKwËmø KËk AwoxQËlw„ Blw xiË¢k Iek xdjêwZd xK¹w kwRmwpyk Lwerw ItwËWê KxiDxdýU kwRgëbyËbk pZøwKwË«k iËZw NUdwËZ ÌUk ewItw xMËtxQl Ìj, kwÄÛ xpËoËg þñwcyd I þeËeík ewxKþæwd gÙxUËmk JexdËgxmK kwËÄÛk Z×ldwt gwËlw ÌZw pËgB dw, Lwkwe pgwkB Awm‰w„ Blw xi¢ I Lwerw ItwËWêk NUdwB exkiwËY I †Ëd AËdK, AËdK gr pËt gwOwxlËK Aw¢ßiY Kkl GKw£Ëk„ gwieìÿykw kwËÄÛk GB ÌPpwkwUwËK GKw£Ëkk AwËMB jxb oxVKhwËg xPËd xdËZd Ggv oÖxgcwgwb I MlwKwUw GB bÖB Pki q×Ëb gÖËRêwtw eÞgYZw exkpwk KËk jxb ewxKþæwd kwËÄÛk oËŠ gwOwxl RdMËYk §ë§ËK oxVKhwËg gøgpwk KËk RwZyt iÖx£ßk AwKwáqwËK Ìj#x£ßK exkYxZk xbËK BMËt xdËt ÌjËZd ZËg gwvlwËbËmk BxZpwo xhdíhwËg ÌlLw pËZw„

jÖ¦ jLd ÂkØ pËlw gwi ZLd dwdw ÌoÛwËZ xgh£ß„ iËÆweìÿy gËl j^wkw exkxPZ Z^wkw ÌjwM xbËld jÖ˦; xKìæÖ ÌdZÚZò ÌeËld dw, ÌeQËd ÌeQËd kBËld„ IxbËK AwItwiy lyËMk ÌPÄw xQl gwieìÿykw jwËZ jÖ˦ dw AwËo; ÌoUw ÌbLw ewxKþæwdyËbk oËŠ m¢ØZw ÌZw xQlB ZwËbk, gwËik owËaI m¢ØZw Ki xQl dw„ GidxK pwoewZwËl AwpZ iÖx£ßËjw¦wËbk fl xbËZ GlI L^ÖËR L^ÖËR ÌbLËZw Kwkw AwItwiy lyËMk, Kwkw Adø bËlk„35 iIlwdw hwowdy KlKwZwt xMËtxQËld, xKìæÖ Z^wËK jÖ˦k eÞx¢ßtwk oËŠ jÖ£ß Kkwk gøwewËk AwItwiy lyËMk xgëbÖiw¢ AwMÞp xQl dw„ iÖx£ßgwxpdyk ewmwewxm iÖxRg gwxpdy dwËi GKxU þñZìè gwxpdy b^wr KkwËdw pËtxQl, jwËbk iÔl DË¥mø xQl gwieìÿykw jwËZ KLËdw qiZw bLl KËk dw xdËZ ewËk ÌoxbËK oZKê bÙxÄ kwLw„

j^wkw Pydeìÿy Z^wkw eËrxQËld ÌbwUwdwt„ Pyd ÌjËpZ× eËq xQl ewxKþæwËdk Ìo Rdø ÌKD ÌKD iËd KkËld GUw bÖB K×K×Ëkk jÖ¦, ZwB xdkËeq awKw eÞËtwRd; ÌKD hwgËld xdkËeq awKw oºg dt, DhËtk xgkØ˦B lrwB PwB; Awk GKwvm ÌbLËld ewxKþæwdB eÞcwd m¢Ø, ÌoB iÖpÔËZê„ xZd AvmB q×bÛ, ZwB Z^wkw ÌZid ÌPwËLI erËld dw„

þñwcydZwk eËk AwItwiy lyM ZwB Kkl jw Zwk Kkwk Kaw„ lÖUewU ÂkØ Kkl, iwKêo ‘gxYêZ gÖËRêwtwËbk Pxk¢MZ eÞgYZw AdÖjwtyB, ZËg AwËkw xKQÖ Ìgxm exkiwËY„ gwieìÿyËbk iËcø Pydeìÿykw GKwvm eÞaËi xVK KkËZ ewËk xd Ìbm þñwcyd pËtËQ xKdw, GKwvm eÖkwZd dKmwlgwry e¦xZB PwlÖ kwLl, AwËkK Avm eÞKwËmø KwR Kkwk Kaw hwgl„ ÌmL iÖxRËgk iÖZ×øk ek kØm-hwkZ xgËkwxcZwk AwItwR Z×Ël †® Pydeìÿykw eÞKwmø pËtËQd; ÌKD ÌKD AwËM Ìjid AwBtÖg LwËdk eÞxZ didyt xQËld ÌZixd xRtwDk kpiwËdk eÞxZ didyt pËt erËld IB kØm hwkZ xgËkwxcZwk eÞmíUwËK gr KËk Z×Ël cËk„ Gk fËl Z^wkw iwxKêd owiÛwRøgwËbk eÞhwg xgþæwk I eÖ^xRgwËbk AMÞjw¢wk eaËK eÞmþæ Kkwk AdxhËeÞZ KwËRk oËŠB jÖ£ß pËt ÌMËld„ q×Ëb gÖËRêwtw DMÛZw eÞwt AwZôNwZy pËt b^wrwl„

xo.xe.xg ÌMËlw gÖËRêwtwËbk oËŠ AwËewËok eËa„ þñwcydZwk eËk eÞcwd xgËkwcy bËlk hÖxiKw GB kwRÐdxZK eÞxZÅwd BËâQ KkËl xdËZ ewkZ„ 1973 Gk 1 RwdÖtwxk Ìo oÖËjwM GËoxQl„ xKìæÖ Z^wkw Ìo-eËa dw GxMËt hwkËZk KxiDxdýU ewxUê Ìjid KËk KvËMÞoËK oiaêd xbxâQl ÌZixdhwËg AwItwiy lyMËK oicêd KkËZ awKËld„ xo.xe.xgk kwRÐdxZK lqø xQl oiwRZËìèk AxhiÖËL RwZyt MYZwxìèK xgeög oóedí Kkw„ G xgeögËK AgmøB owiÛwRøgwbxgËkwcy pËZ pËg, xKìæÖ Ìj AwItwiy lyM owiÛwRøgwËbk oËOM oóeKê þÿweËdk gøþæ xQl ZwËKB Z^wkw ÌdZÚËZò kwLËld, ÌkËL xdËRkw PËl ÌMËld ÌeQËd„ xKìæÖ AwItwiy lyM ÌZw dt ÂcÖ, Z^wkw xRtwËKI oiaêd KËkËQd, ‘LwlKwUw xgeöËg’ I p^øw-dw MYËhwËU, Ggv gZêiwd okKwËkk mwodwcyËdI xdgêwPËd Avm xdËtËQd„ ogUwB q×Ëb gÖËRêwtwoÖlh AwËewoeìÿwk xdbmêd gËU„ AwItwiy lyËMk AwiwËl mZêpyY oiaêd xbËt Z^wkw ÌKgl xdËRËbk dt, AwItwiy lyMËKI qxZMÞþæ KËkËQd; Ggv Zwkek ÌaËK Gid ÌKwËdw kwRÐdxZK KiêoÔPy MÞpY KkËZ ewËkd xd jwËZ RdMY Awmwgwby pËgd Z^wËbk I xdËRËbk oóeËKê„ AwËewo okËZ KkËZ Z^wkw Gid GK RwtMwt GËo GLd b^wxrËtËQd Ìj, Ìmwdw jwxâQl ewxUêk dwi ÌaËK KxiDxdýU ewxUêk xdmwdwB iÖËQ ÌflËgd„ AZU×K× KkËgd dw ptËZw, xKìæÖ Z^wËbk dZ×d bxlËl ÌbLËZ ewxâQ ÌmÛYy ovMÞwi I ogêpwkwk GKdwtKËZòk Z£ò gwb xbËt xdËRËbk Kiêogwby iZgwËbk pÕuxe¡UwB Z^wkw DeËr ÌflËZ PwBËQd„ owiÛwRøgwb xgËkwxcZwk Kaw AwËMk iËZw awKËQ dw„ ÌKgl ZwB dt, ewxUêk kwRËYxZK lqø ÌaËK ‘oiwRZËìèk AxhiÖËL’ KawUw gwb Ìbgwk eÞþæwg GËoËQ, eÞþæwg GËoËQ MYZwxìèK xgeöËgk gbËl MYZwxìèK kÕewìæËkk Kaw glwk„ Z^wËbk KùeËlwK iËd pt ÌhËO erËQ, KwkwMwkB oZø pËt DVËQ„

RwZyt oiwRZwxìèK bËlk AhÖø¤wd GKxU gr owiwxRK NUdw„ GB bl ÌmÛYy ovMÞwËik iwcøËi ÑgšwxdK oiwRZìè eÞxZÅwk WwK xbËtxQl, jwËZ owrw xbËt pwRwk pwRwk icøxg£ ZkØY GxMËt GËoxQl ogêþñ ZøwM KËk lrwB Kkwk eÞþæÖxZop„ Ìj WwK KxiDxdýU ewxUê ÌbËg gËl ÌlwËK Awmw KËkxQl, ÌoB WwK GËlw AwItwiy lyËMkB GKwvËmk KwQ ÌaËK„ AwewZbÙxÄËZ GUw xgûôtKk xVKB, xKìæÖ AwoËl ZZUw dt„ iÖxRg gwxpdyk GKwËvËik ÌdZÚËZòB RwoËbk D¨g„ GB gwxpdyk Dht AvËmkB ÌPÄ xQl ÌmL iÖxRgËK xdËRk KwËQ ewItwk; GKwvm iÖxRggwËbk cµxd xbËZ xbËZ ÌmL iÖxRgËK xNËk ÌfËlËQ ÌbËL xdkØewt Adø Avm dZ×d kYcµxdk mkYwedí pËlw„ GB kYcµxdB pËâQ ÌmÛYy ovMÞwi I ÑgšwxdK oiwRZìè„ Awmw xQl Gk WwËK xgeÖl RdoiwMi pËg Ggv gŠg¬× G^Ëbk xbËKB PËl AwoËgd„ xKìæÖ xZxd Zw KkËQd ddw ÌbËL pZwm pËt Ggv GKxbËK xdËRËbk q×Ëb gÖËRêwtw AxþÿkZw AdøxbËK ÌmÛYy ovMÞwËi D§Ö³ ZkØYËbk PwËek KwkËY Z^wkw dwUKyt­AxZdwUKyt og KiêoÔPy xdËZ gwcø pËld„ fËl ÌdZÚËZòk GKwvm gëby pËlw KwkwMwËk„ Awol xgebUw xKìæÖ GËlw AwËkw eËk, xRtwk AwiËl, ÌdZwkw jLd ÌbLËld Ìj ÌmL dw awKwt ÌmËLk oËŠ gwBËk xgËkwxcZw xKìæÖ ÌhZËk oóeËKêk Awmw xdËt Ìj kwRdyxZ Zw Awk oºg dt Ggv Zwk flmÞØxZËZ GËKgwËkB RkØky pËt eËrËQ GKxU kwRÐdxZK KiêoÔPy ÑZxk Kkw„ IB eÞËmíB xgËkwc ÌbLw ÌMËlw„ ÌemwRygy eÞxZxdxcËZòk GKUw kYcµxd ÌZwlw pËtËQ, jwk eÞKÚZ AxheÞwt iËd pËtxQl ÌmÛYy §Ëë§k RwtMwt Ìemwk §ë§ËK eÞcwd KËk ÌZwlw„ AËdKUw owóeÞbwxtKZwk iËZw„ ÌoB kYcµxd GLd Awk ÌZid Âxd dw, Ggv ZLdI RwoËbk ogwB Zw ÌiËd Ìdd xd, Ìj ÌiËd dw ÌdItwUwB RwoËbk ekgZyê xghwRdoiÔËp xKQÖUw pËlI eÞxZfxlZ pËtËQ„ oiwRZËìè xgmðwo xdËt eÖkwZd RwoËbk GKxU Avm GLdI, AwËMk iËZw eÞglhwËg dt Agxmø ZgÖ, gwi kwRdyxZËZ Zuek kËtËQ„ Rwob ÌaËK gwob pËtËQ, GKxU dt bÖxU; bÖxUk GKxU ÌaËK AwËkKxU q×bÛwvm oóeÞxZ xgP×øZ pËt AwlwbwhwËg kwRdyxZ KkËg gËl RwxdËtËQ„ ÌbLw jwËâQ GKbw-DMÞeìÿyËbk AËdKËB GLd AwËewoeìÿy, ÌKD ÌKD DMÞ hwËgB, iw¢šwd xgoRêd xbËt„ q×Ëb gÖËRêwtw AwËewoeìÿwk GLd Rt Rt Kwk„

xo.xe.xg I Rwob ekþeËkk ht‰k oiwËlwPK xQl„ xo.xe.xg glËZw Rwob pVKwky, Rwob glËZw, xo.xe.xg pËâQ ÌlRÖr„ xKìæÖ Awikw ÌbËLxQ Ìj, IB kKi bÔkËZòk AwrwËl HKø kËt ÌMËQ GK RwtMwt, Ìo IB q×Ëb gÖËRêwtw PxkË¢„ xo.xe.xg I Rwob DhËtB ÌbËm RwZyt gÖËRêwtwkw kËtËQ gËl xgmðwo KkËZw„ xo.xe.xg AwItwiy lyËMk GKwvmËK RwZyt gÖËRêwtw gËl iËd KkËZw, Gkw ÌoB Avm jwkw xo.xe.xgk eÞxZ Ñgky iËdwhwgwedí xQl dw„ Awk Rwob iËd KkËZw GKw£Ëkk jÖ¦ ÌjËpZ× xQl RwZyt iÖx£ßjÖ¦, ZwB Zwk ÌdZÚZò j^wkw xQËld Z^wkw xdúPtB RwZyt gÖËRêwtw„ xKìæÖ bÖB blB AwoËl ¸wìæ xQl, gwvlwËbËmk gÖËRêwtwkw Ìj RwZyt Aaêwu owiÛwRøgwbxgËkwcy dt, GKxU owcwkY eÞiwY owiÛwRøgwËbk eÞxZ ZwËbk bÖgêlZw, jwk bkØd Zwkw eÞËZøËK gøþæ xdËRËK xdËt, oixÄk ÌKwËdw KùeËlwËKk cwk Zwkw cwËk dw, okKwky, xK okgwkxgËkwcy og gr blB AwËixkKwk KwËQ xMËt cYêw Ìbt- ÌKD qiZwt awKwk Awmwt, ÌKD qiZwt jwgwk ÌlwËh„36

AaP RdMY kËtËQ KwkwMwËk„ Zwk RygËd hwZ, Kwer, AwmÛt ÌKwËdwUwB ÌdB„ Zwk iÖx£ßk Kaw gÖËRêwtwkw gwËg dw, Zwkw eÞËZøËK gøþæ xdËRËK xdËt, oixÄk Rdø ÌKwËdw KùeËlwËKk cwk Zwkw cwËk dw; GidxK RwZyt MYZwxìèK xgeög jwËK glw pt ZwkI gÖËRêwtwËbk ÌdZÚËZò xdûedí pgwk Dewt ÌdB„ gwi jxb dw ewËk Adø ÌKD ewkËg dw„ Awikw gËl awxK Ìj, iÖx£ßjÖ˦k ÌPZdw AwR dwdw ÌqË¢ lwx˜Z„ GB ÌPZdwxU xK? xKhwËg Zwk exkPt ÌbItw jwt? GK Kawt xbËZ pËl glw jwt Ìj, GB ÌPZdw pËâQ oiwRZìè eÞxZÅwk AwKwáqw„ iÖx£ßjÖ˦k ÌPZdw ÌaËK Awikw ÌoB exkiwËYB oËk GËoxQ Ìj exkiwËY oiwRZËìèk lqø ÌaËK P×øZ pËtxQ„37 xpowgUw GkKËikB„

gwËik x§Zyt bÖgêlZwUw owvÆÚxZK„ ovÆÚxZk †kØZò iwKêogwbykw jZ ÌgwËSd Zwk AwËM ÌKD ZZ ÌgwËSd xd„ iwKêogwby AwËëbwld Ìjid kwRÐdxZK, ÌZixd GKB oËŠ owvÆÚxZKI gËU„ gþæÖZ eÖ^xRgwËbk Z×ldwt oiwRZËìèk ÌmÛÅZò eYø DuewbËd dt, DdíZ ovÆÚxZ MËr ÌZwlwËZB„ Ggv ÌeöËUw ÌaËK ÂkØ KËk jZ KùekwËRøk Kaw Awikw ÂËdxQ og†ËlwËZB ÌbLw jwËg iwdÖËnk Ìj DuKnê Zw eÞcwdZ owvÆÚxZK„ Uiwo iÔËkk ‘BDËUwxetw’ xK¹w ÌgMi ÌkwËKtwk ‘dwkyþÿwd’ jwk KawB gxl dw ÌKd, oiwRUw AKùedyt, ÌgwKwxi ÌjLwËd NÙYwk ew¢, iwdÖn ÌoLwËd xdtìèY eÞxZÅw KËkËQ eÞKÚxZ I eÞgÙx£k Iek, ÌoLwËd ijêwbw ewItw jwt xg£ËgowËZk KwkËY dt, gøx£ßMZ oóex£k †ËY dt, ewItw jwt AìæMêZ idÖnøËZòk xdxkËL„ ÌbLw jwt ÌoB oiwËR ekþeËkk oËŠ Ñi¢yk GKUw oóeKê MËr bÖÐkËQ„ GLd Ìj oiwRZwxìèK Ìbm†Ëlw xdËRËbk ovÆÚxZk iwdxgK DuKËnêk Kaw gÖËl eÖ^xRgwby ovÆÚxZk Z×ldwt xdËRËbkËK pyd iËd KkËQ ZwËZ ÌgwSw jwt Ìj, IB Ìbm†Ëlwk ovÆÚxZËZ bÖgêlZw eÞËgm KËkËQ„ oiwRZwxìèK ovÆÚxZ eÖ^xRgwËbk oËŠ AwËewo KkËl xgeËb erËg, Ìjid þñwþÿø xgeËb eËr ÌkwËMk oËŠ ox¬ KkËl„

ovÆÚxZ pËâQ iwdÖËnk ÌhZËkk mx£ß„ kxgdod ¢ß×Ëmw Ìj ÌZBm gQk xdRêd §yËe gogwo KËkkI ÌhËO eËr dw, AwZôpZøw KËk dw, xK¹w Ddôwb pËt jwt dw Zwk KwkY Zwk ovÆÚxZ; Awgwk Ìiky UwBlwk Ìj hwkZyt KwkMwËk e^wP gQk AgYêdyt KËÄk iËcø ÌaËKI AwZôoieêY KËkd dw Ìo mx£ßB gw xZxd ÌKwawt ÌeËld ovÆÚxZ Qwrw? hwowdy døwËek Kiyê iëU× LwdËK pwdwbwk ewxKþæwdykw AwUK KËkxQl GKw£Ëk„ Z^wËK Pwe xbËtËQ AdøËbk dwi glwk Rdø„ ÌoB PwËek xdiêiZwk ÌKwËdw Z×ldw xQl dw„ iëU× Lwd xdËRk oËŠ Kaw gËlËQd GBhwËg, “kwRdyxZËZ jLd pwËZ Lxr pËtËQ ZLxd ÌZw cËk xdËtxQ iÙZ×øUw Awiwk þñwhwxgK dwI pËZ ewËk„ Ìo Agþÿw ÌZw NËUËQ AËdKgwk„ GgwkI xeQÖ pUËl PlËg dw„ ZwpËl ÌZw owkw RygËdk xmqwB gÙaw pËt jwËg„ xKìæÖ Zw Awxi pËZ xbËZ ewxk dw„ Awxi GKRd iwKêogwby„ Awiwk Awbmê, Awiwk dyxZ, Awiwk xmqw owcwkY iwdÖËnk PwBËZ xKQÖUw xhdí„”38 GB owvÆÚxZK ÌgwcB Z^wËK Ìmn ejêìæ g^wxPËt ÌkËLËQ, iÙZ×øk iÖËLwiÖxL-oiËtI, Ggv ÌbËLËQd IB RlöwËbk bÖGKRd Z^wËK Ìjd oiypI KËkËQ, xZxd GKRd KxiDxdýU gËl„

AwiwËbk gwi AwËëbwld ovÆÚxZk xbxUËK jZUw †kZò ÌbItw bkKwk xQl ZZUw Ìbtxd„ bÖËUw oZø grB eÞKU„ GK, AwËëbwldKwkyËbk owcwkY owvÆÚxZK iwd LÖg D^P× dt„ bÖB, RdMËYk owvÆÚxZK iwd LÖgB dyPׄ

RdMËYk KawUwB AwËM ckw jwK„ AwiwËbk Ìbm jÖM jÖM cËk ekwcyd xQl„ eÞËZøKxU xgËbxm mwoKB ZwËbk ovÆÚxZ AwiwËbk Dek PwxeËt xbËZ ÌPÄ KËkËQ„ gþæÖZ Zwkw mwod KËkËQ ÌKgl AËþèk ÌRwËk dt, owvÆÚxZK AwxceËZøk ÌRwËkI„ BvËkR Zwk ovÆÚxZ Pwewl, xgËmnhwËg BvËkxR hwnwk icø xbËt„ ÌoB AwxceZø ÌaËK AwRI Awiwkw iÖx£ß ewBd, AwRI oiwËR ZwkwB KZÚêZò KËk jwkw BvËkxR RwËd„ ewxKþæwdykwI ÌPÄw KËkxQl ZwËbk hwnw DbÖêËK PwxeËt ÌbËg AwiwËbk Iek„ ÌoUw ewËkxd, xKìæÖ ewxKþæwdy RwZytZwgwb PwxeËt xbËtxQl xVKB„ ewxKþæwdy bÖcênê RwZytZwgby mwoËKkw Awgwk hykØI xQl, GKw£k owËl ZwËbk pwËZ xdeyxrZ Aopwt gwOwxl Awlöwpk KwËQ KwdíwKwxU KËkËQ xdkwe£wk Rdø, xKìæÖ IB Ìj Rlöwb Btwxptw Lwd, jLd jÖ¦ ÌNwnYw KkËQ xWËo¹Ëkk 5 ZwxkËL ZLd ÌbLw jwËâQ ÌoI xdhêk Kkgwk iËZw Awk KwDËK ewËâQ dw, Awlöwp Qwrw„39 GB AwoËl hykØ, gwBËk Rlöwb, hynY gþæÖZwxìèK, xKìæÖ AwâQwbËd AwcøwxZôK ewxKþæwdykw gwOwxlËK KwgÖ KËk ÌflËZw ptËZw jxb dw dyP× iwËdk pËlI gwOwxlk ovÆÚxZ kØËL b^wrwËZw„ ovÆÚxZk GB kØËK b^wrwËdwk oÖ¢ewZ gwtwdíËZ, xgRt GKw£Ëk„

xokwR xoKwbkËK jLd ÌMÞfZwk KËk P›MÞwi ÌaËK XwKwt xdËt Awo pt ZLd xgiwd gëbËk eÖxlËmk GKRd Axfowk Z^wk gÖËKk Iek lwxa ÌiËkxQl, RÖËZw ewËt„ ptËZw eÞËiwiËdk ÌlwËh, ptËZw gw Ìj AwilwZwxìèK ovÆÚxZËZ ÌlwKxU iwdÖn ZwkB eÞËkwPdwt„ G LÖgB iiêwxìæK oZø Ìj, byNê ekwcydZw AwiwËbk DâP ipËl GKxU Mhyk AwilwZwxìæKZwk oÙxÄ KËkËP„ GB ovÆÚxZ ÌbLËZ PUeËU, xKìæÖ MhykhwËg KZêwhRw I MYxgËkwcy„ ckËZ glËl Ìg^Ëc AwËd, Ggv ewklB RdMYËK Ggv RdMËYk Rdø AwËëbwldKwkyËbkËK xdeyrd KËk„ AwgbÖo mpxb ÌMÞfZwk pËtxQÐkd 1948-G; ewxKþæwËdk ZLd iw¢ ÂkØ AaP ewxKþædy ovÆÚxZk AwxceZø BZiËcøB Ìj ÌKid MhykhwËg xdËRËK þÿwed KËkxQl q×Ëb gÖËRêwtwËbk Iek ÌoUw ÌgwSw jwt gëby Agþÿwt Z^wËK jLd PweLwk WwKgwvlwËZ xdËt Awow pt ZLd Awdowk Kiw«wËkk AwPkËY„ AwgbÖo mpyb xlÐLËQd “Awdowk Kwi«wk xPuKwk KËk glËQ Ìo ewxKþæwËdk gr bÖmidËK cËkQ, Zwk Rygd owaêK„”40 PyuKwkUw Ìo eÞËiwmËdk Awmwt KËkxd, ‘AwbxmêK’ AdÖËeÞkYwËZB KËkQ„ GB AwxceZø Agmø bwxkbÛ I Qw¢Ëbk Iek AZUw xgþæÚZ ptxd, Ìj Rdø ÌbLw ÌMËQ ÌRlLwdwt MkygiwdÖËnkw KxiDxdýU gëbyËbk AZøìæ mÛ¦ KËk, gËl Gkw ZwËbk RdÛ lrËQ; Awgwk Qw¢kw jLd xdËRkw gëby pËt AwËo, kwÄÛhwnw AwËëbwlËdk ÌoÛwËZ, ZLd Zwkw xdËRkwI Ìj gëby Ìo-Kaw hÖËl gËl cµxd ÌZwËl “kwRgëbyËbk iÖx£ß PwB”„ AwxceËZøk bwoZò I AwxceZø ÌaËK iÖx£ßk iËcø gøgcwd bÖþæk, Awxce¢ jwkw ÌiËd Ìdt Zwkw bwo pËt awËK, jwkw iwËd dw ZwkwB ÂcÖ ewËk xgeöËgk eËa G†ËZ„

ewxKþæwd AwiËl ewxKìæwdykw Ìj KwR KËkËQ, GKwËl gwOwxl gÖËRêwtwkw Ìo-KwR KkËZ PwBËQ oiwËd„ Zwkw ZwËbk ovÆÚxZ PwxeËt xbËtËQ RdMËYk Iek„ ZwËbk ovÆÚxZËZ GKcwËk AwËQ owiÛwRøgwb I eÖ^xRgwbk iÖLydZw, AdøxbËK kËtËQ owiìægwËbk ÌMwed lwld, Ìj Rdø GKB oËŠ Zwkw AwcÖxdK I eúPwbeZ„ ZwËbk kËtËQ eÞP¡ q×cw­AZøìæ þÿÖlhwËg„ ekþek xgxâQdíZw, AwilwZwxìèKZw I exkËgËmk KwËQ AwZôoieêY ZwËbk owcwkY ÑgxmÄø„ RdMY A¬wËKk kItËQ jÖM jÖM cËk„ gÖËRêwtwkw ÌoB A¬KwkËK lwld-eÞxZewld KËk PËlËQ„ RMËYk eËq DËV b^wrwËdw LÖgB KxVd, gÖËRêwtw ZwËbk xdËRËbk AwZôoieêY I lÖŸËdk ovÆÚxZ RdMËYk Iek PwxeËt RdMYËK ÌKglB dZ KËk AwdËQ„ xKìæÖ ZgÖI Awikw ÌbxL GËbËmk jZ gr gr exkgZêd Zw IB RdMYB omðg KËk Z×ËlËQ„ hkow IB eúPwbeb RdMYB„ kwReÖ¢ ZwkwB„

GB owvÆÚxZK eúPwbebZw KwxUËt IVwk ÌqË¢ gÖx¦Rygy pgwk Ìj eÞwaxiK mZê-oËPZd hwËg GKxU xgmðbÙxÄ MËr ÌZwlw, AwiwËbk AxcKwvm gÖx¦Rygy Zw eÔkY KËkd xd„ eÖkwZd xgmðbÙxÄËKB Z^wkw šwËZ AšwËZ MÞpY KËk ÌkËLËQd„ IB KwkwMwËkB kËtËQd, ZwËK KwkwMwk dw KËd KËk„ q×Ëb gÖËRêwtwËbk oÖxgcwgwb I AwËewoKwxiZw ZwËbk iËcø AgmøB kËtËQ, bÖ:owpoy dw pËtI gÖhÖqw ogêbw xgbøiwd„ jwËbkËK bwlwl glw pt ZwËbk mZKkw pwk gÖx¦RygyËbk iËcø jZ Ìgxm ZZ Adø ÌKwd ÌqË¢ dt, kwRdyxZKËbk AwZôxg¢ßtUw ÌPwËL eËr, GËbkUw eËr dw, Gkw AËdK Ki bwËi xgx¢ß pt gËl„ okKwËkk iwpwZôø eÞPwk ÌaËK ÂkØ KËk gÖËRêwtw AwilwZwxìèK kwËÄÛk Awbmê eÞPwËk Gbk gøþæZwt ÌKwËdw Ahwg KLËdw ÌbLw Ìbtxd„ Awkgy pkËf gwvlw ÌlLw, owxpËZøk HxZpøËK xgKÚZ I Lx¡Z Kkw, kgyëbÛdwaËK gwb ÌbItw ÌaËK Awkmð KËk pwËlk ovÆÚxZ Kximdyt ZuekZw ogB gÖx¦RygyËbk KyxZêk iËcø eËr„ GI ÌbLw ÌMËQ Ìj, GKB gøx£ß ewxKþæwd AwiËl ewxKþæwËdk, ÌmL iÖxRËgk AwiËl ÌmL iÖxRËgk, xRtwk AwiËl xRtwk Ggv gZêiwd AwiËl gZêiwd okKwËkk Rdø gÖx¦gÙx£K Ìogw okgkwp KËk ¢ßiwMZ owiËdk xbËK GxMËt ÌMËQd„41 Adø AËdËKI ÌPÄwk ¢ØxU KËkd xd, jxbI oiwd owflø lwh ptxd„ AxcKwvm ÌqË¢B gÖx¦Rygykw GËbËm Qw¢-RdZwk ÌeQËd ÌeQËd PËlËQ, owiËd dw xMËt„ ovÆÚxZËogykw xdR xdR GlwKwt owcdw KËkËQd AËdKUw xgËmnËšk iËZw, xKìæÖ ovÆÚxZk owcwkY þækUwËK DdíZ Kkwk ÌqË¢ DËlöLËjwMø hÔxiKw ewld KkËZ ewËkd xd„

gwi kwRdyxZk Iek ZwB owvÆÚxZK bwxtZòUwI xQl AZøìæ gr„ bÖ:ËLk xgnt AgmøB Ìj, Ìo-bwxtZò ewld Kkw ZwËbk eËq oºg ptxd„ gwi xdËRB Ìj owvÆÚxZKhwËg AMÞok xQl Zw dt, ZbÖexk RdMYËK kwRÐdxZKhwËg xmxqZ Kkwk Rdø Ìj ckËdk owxpZø (xgþæÚZ AËaê) kPdw Ggv Zwx£òK I gÖx¦gÙx£K AdÖmyld AZøwgmøK Zw Z^wkw KkËZ ewËkd xd„ xPìæwk bwxkbø GËqË¢ grB eÞKU pËt b^wxrËtËQ„ Z^wkw Ìj gwËg gwkgwk hÖl KËkËQd, Ggv GKgwËk hÖl ÌaËK eËkk gwËkk Rdø xmqw MÞpY dw KËk ÌKgl bÖ:L eÞKwm KËkËQd Zw bwmêxdK bwxkËbÛøkB eÞiwY„

gwieìÿykw Ìj owiwdø owxpZø kPdw KËkËQd AxcKwvm ÌqËZB Zw xgmðwoyËbk xgZKê„ Zwk ÌhZk gwieìÿy Ìi#lgwxbZw, jwxìèKZw, AwilwZwxìèKZw BZøwxb kËtËQ„ GidxK hwËlw ÌlLwËZI eÞiwY ewItw jwt Ìj, q×Ëb gÖËRêwtw iwdxoKZw Ìgm Mhyk ÌeÞwxaZ„ Ìjid xRËZd ÌNwËnk ‘MkwËbk Awrwk ÌaËK’ dwËik þôÙxZKawk gBxUËZ„ GËZ AopËjwM AwËëbwlËdk oiËt Ìbmg¬×k XwKw mpËk GËo P^wbw ovMÞËpk GKxU xggkY AwËQ„ ÌlLK Ìj AwËgMeÔYê hwnwt Ìbmg¬×k pwËZ exZZw ewrwk gwxoëbwËbk Ìowdwbwdw UwKwetow Z×Ël ÌbItwk gYêdw xbËtËQd ÌoUw iiêþemyê gËU„42 xKìæÖ Ìj eÞmíUw GKRd KxiDxdýU ÌdZwk ÌlLwt DËV Awow DxPu xQl Zw ÌbLw jwt ÌiwËUB AwËoxd„ eÞmíUw GB, xgxdiËt exZZwkw xK ÌeËtËQ? Ìbm þñwcyd pËtËQ, xKìæÖ exZZwgÙx£ xK DËV ÌMËQ Ìbm ÌaËK, exZZwkw IB xdKÚÄZi bwoZò ÌaËK iÖx£ß ÌeËtËQ? dwxK UwKwetow jw xQl Ìoxbd bwd KËk xbËt exZZwkw AwËkw Ìgxm bxkbÛB pËtËQ? G eÞmí iwKêogwbykw dw KkËl Kwkw KkËgd? Awk Kwk KwQ ÌaËK Awmw Kkw jwËg? Aagw gwvlwËbËmk KxiDxdýU ewxUêk BxZpwo ÌlLwk oit dÔkØl Bolwi jLd ewxUêk x§Zyt KvËMÞËo eÞcwdiìèy ÌmL iÖxRgÖk kpiwËdk ÌjwMbwd oóeËKê iìægø KËkd, “kwÄÛ qiZwt AxcxÅZ ÌKwËdw RdxeÞt ÌdZw KZÚêK GUw xQl RwZyt RygËd ewxUêk ovMÞwiy AgbwËdk GK xgxmÄ þñyKÚxZ,”43 ZLd oËëbp pt G ckËdk þñyKÚxZËKB gÖxS AxcK iÔlø ÌbItw pËâQ RdMËYk KwQ ÌaËK hwËlwgwo ewItwk Z×ldwt„ q×Ëb gÖËRêwtwkwB Gid iËdwhwËgk AxcKwky pgwk Kaw, xgeögyËbk dt„