Awiwk owixkK ovMVd eÞx¢ßtwk iÔl dyxZ xQl ‘DuewbdiÖLy Ìodwgwxpdy’„ GB AwbËmê D§Ö¦ pËt AwiwËbk Axfowk I ÑoxdËKkw K^wËc K^wc xixlËt mÛxiK-KÚnËKk oËŠ DuewbËdk Avm Ìdt„ Awikw xdËRkw RxiËZ pwl cËkxQ, xdËRËbk Lwgwk Duewbd KËk xdËtxQ„ Duewdb eÞx¢ßtwt Avm xdËZ MÞwËik iwdÖËnk gwry xMËtxQ„1

xd:mŠ xPË£k ÌPËt RygËd Awk ÌKwËdw gr oóeb ÌdB„ Awxi Zwk AxcKwky„ Awxi Awiwk RwxZËK Zw ARêd KkËZ WwK xbËt jwB„2

GËbm oÙxÄk Rdø Awxi k£ß xbËtxQ„ Awk ÌoB oÔËjêk Rdø Awxi eÞwY Ìbg jw Awiwk RdMYËK AwËlwxKZ KkËg-Gk PwBËZ gr eÖkÆwk Awiwk Rdø Awk Ky pËZ ewËk? AwiwËK ÌKD pZøw KkËZ ewËk dw„ Awxi Awiwk oiMÞ RwxZk iËcø eÞKwxmZ„ AwiwËK pZøw KkËZ pËl oiMÞ RwxZËK pZøw KkËZ pËg„ ÌKwËdw mx£ß Zw KkËZ ewËk? ÌKD ewkËg dw„3

KËdêl ZwËpk„

hÔxiKw

“eÞPxlZ Kwtbwk owixkK xPìæwhwgdw”k xgnËt eÞmí D¤wed Ggv Zwk ewùUw KwVwËiwËK Zwx£òK I gøgpwxkKhwËg ÌbLw I eÞxZÅw KkwB xQl ZwËpËkk iËdwËjwËMk ÌKëbÛyt xgnt„ þÿwty ÌodwgwxpdyËK xZxd exkÆwkhwËgB gËlËQd “RwZyt AaêdyxZk Dek GKxU ÌgwSwþñkÕe” jw “oiwR eÞMxZk eËq GKUw xgkwU g^wcw„ RwZyt DuewbËd GËbk ÌKwËdw AgbwdB awËK dw„” Gk ewùUw xpËoËg xZxd gwkgwk gËlËQd “DuewbdiÖLy Ìodwgwxpdy”k Kaw ÌjLwËd “Axfowk I ÑoxdËKkw K^wËc K^wc xixlËt mÛxiK-KÚnËKk oËŠ DuewbËd Avm Ìdt„”4

gZêiwd xgmð gøgþÿwt Ìodwgwxpdy I kwÄÛ oóexKêZ ZwËpËkk xPìæwhwgdw KZUw ‘gwþægwdÖM’ Zw xdËt oºgZ Z^wk GKoiËtk AdÖowkyËbk iËcø jwkw ÌdZÚZòþÿwdyt ZwËbk AËdËKk iËcøB GLd eÞmí ÑZxk pËtËQ xKvgw Z^wËbk AËdËKB ptËZw GLd ‘BDËUweytw’ ÌQËr ‘gwþægiÖLy’ pËtËQd„ ZwËbk gwþægiÖLyZwk kÕe pËâQ ÂcÖ “RwZyt AaêdyxZk Dek GKxU ÌgwSw þñkÕe” “eÞPxlZ Kwtbwk owixkK xPìæwhwgdw”k iËcø AwZôoieêY KkwB dt; ZwËpk oiwR-kwRdyxZËZ jwËbk, Ìjog ÌmÛYymx£ßËK RdMËYk m¢Ø xgËgPdw KËkËQd Ggv gwkgwk jwËbk xgkØ˦ lrwBËtk Kaw gËlËQd, ZwËbk Avm pgwk Rdø Z×iÖl eÞxZËjwMyZwt AgZyYê pItw„ GZ ‘gwþægiÖLy’ kwRÐdxZK ÌdZwËbk KwËQ ZwËpk Ìj GKxU gøgpwjê gþæÖk Ìgxm xKQÖ pËgd dw ZwËZ Awk AwúPjê xK? GB gøgpwk Awikw xgxhdí oiËtB ÌbLxQ„ gþæÖZ ZwËpkËK Z^wk owixkK I kwÄÛ oóexKêZ xPìæw ÌaËK xgxâQdí KËk ÌflËl xZxd Awk ZwËpk awËKd dw, xKìæÖ Ìo ÌPÄwB BxdËtxgxdËt ogoit Kkw pËâQ„

KËdêl ZwËpkËK þôkY KËk eÞþæÖZ gZêiwd g£ßÙZwt ZwB ZwËpËkk xPìæwk oÔ¢ cËkB Awikw gÖSËZ PwB owixkKyKkËYk AaêdyxZ I kwRdyxZËKB„ glwgwÉlø, gwvlwËbËm owixkKyKkY gw Ìodwgwxpdyk xgnt, xdkwe£w oóexKêZ xPìæw ogB MhykhwËg xgmðgøgþÿwk oËŠ oóexKêZ„ GLwËd gwvlwËbm kwËÄÛk hÔxiKw xdZwìæB eÞwxìæK„ ZwB xgntxU xdËt jawja exkËeÞxqËZ AwËlwPdw KkËZ ÌMËl KËtKxU xgnËtk eÞxZ xgËmnhwËg iËdwËjwM xbËZ pt„ Gk iÔl xbK†Ëlw pl :

 

1„ ZwËpËkk iÖx£ßjÖ¦ I owixkK xPìæw„

2„ owixkKyKkËY eÖ^xRgwby xgmðgøgþÿwk eÞgYZw I ÌKëbÛyt kwÄÛ†Ëlwk Agþÿwd„

3„ ZÚZyt xgmð Ggv xgËmnZ bxqY Gxmtwt owixkK mx£ßk xgKwËmk ÌPpwkw„

4„ gwvlwËbËmk ‘Ddítd’ eÞx¢ßtw, kwÄÛyt owixkK ÌK#mlMZ Agþÿwd Ggv ÌgokKwky owixkKyKkY„

5„ ÌowxhËtZ BDxdtËd xgeög-D£k owixkKyKkËYk eÞmí„

6„ RdMËYk iÖx£ßk lrwBËt owixkK gwxpdy oóeËKê xPìæw Ggv eÞËtwM ÌPÄw„

 

ZwËpËkk iÖx£ßjÖ¦ Ggv owixkK xgnËt xPìæw

KËdêk ZwËpk xKËmwk-D£k ZkØY gtËo Zwk gtËok Awk AËdK ZkØËYk iËZw LÖg ÌM#kËgwŒòl, ofl, KÚxZZòeÔYê GKxU Ìemw xdgêwPd KËkB ewxKþæwd  ÌodwgwxpdyËZ ÌjwM xbËtxQËld„ ÌjwM ÌbItwk ek kwËÄÛk Pwxpbw AdÖjwty xZxd jÖ¦I KËkxQËld„ bqZwk oËŠB KËkxQËld„ xKìç gÖËRwêtw kwÄÛ gøgþÿwt eÞPxlZ Ìodwgwxpdy eÔYê oixaêZ gøx£ßZò kxpZ KwVwËiwk Ìj Pwxpbw ÑZxk KËk ZwËZ xZxd pRi  pdxd Zw 1971 owËl iÖx£ßjÖ˦ Zwk AvmMÞpËYk ckd ÌbËLB ÌgwSw jwt„ kwËÄÛk pRiy mx£ßËK AMÞwpø KËk xZxd Ìo oiËt Ìj lrwBËt AgZyYê pËtxQËld ZwkB cwkwgwxpKZw kqwk AekwËc, ‘þñwcyd’ gwvlwËbËmk owixkK AwbwlËZk kwËt, GKoiËt Ìj owixkK gwxpdyk Avm xQËld ÌoB gwxpdykB KZêÙZòwcyd okKwËkk xo¦wËìæ, Ìmn ejêìæ xZxd Rygd xbËtËQd„ Rygd bwd Ìj iwdÖËnk cwkwgwxpK lrwBËtk Avm Zw xZxd iÙZ×øk AwËM þeÄhwËgB DâPwkY KËkxQËld„

kwËÄÛk oËŠ gl eÞËtwMKwky ovþÿwk oóeKê eÞZøq„ kwÄÛ jLd oiwËRk ovLøwlNÖ xKìç qiZwgwd RdËMwÅyk þñwaêkqwt xdËtwxRZ eÞxZÅwd xpËoËg ÌgËr DËV ZLd Zwk eÞËtwRd pt gleÞËtwËMk Rdø Gid GK gw GKwxcK ovþÿw Ìj†xl oiwËRk ovLøwMxkÅ Avm ÌaËK xgxâQdí awËK Ggv ovLøw†kØ RdËMwÅyk þñwaê oóeËKê AmÛ¦wmyl GidxK Ñgky awËK„ GkKi xgxhdí ÌbËm mwoKËbk eÞËtwRËd MxVZ I eÞxZewxlZ kwÄÛyt oKl gwxpdyB GB cwkwk Avm„

KËYêl ZwËpkËK xdËt hwgËZ ÌMËl Ìodwgwxpdyk GB þÿwty KwVwËiwk ejêwËlwPdw xgntxUB eÞai iwawt AwËo„ RdMYËK owiËd ÌkËL, RdMËYk KZÚêZòËK ogwk DeËk ÌkËL Zwk oËŠ oŠxZeÔYêhwËg jxb Awikw Ìodwgwxpdyk KwVwËiw xgËgPdw Kxk ZwpËl eÖËkw xgntxU xdËtB AwiwËbk ejêwËlwPdw KkËZ pt„ eÞPxlZ xPìæw xbËt jLd Awikw AMÞok pËZ ewxk dw ZLd KËdêl ZwËpk AwiwËbk ewËm GËo b^wrwd„ GUwB KËdêk ZwËpËkk KÚxZZò„

gÖËRêwtw kwËÄÛ ÌodwgwxpdyËK kwËÄÛk AZøìæ †kØZòeÔYê AŠ Ggv xdkweb, eÔYê AdÖMZ Aþè xpËoËg xdxúPZ kwLwk Rdø Gk oboøËbk MËr ÌZwlw pt GK xgËmn Kwtbwt„ GB KwtbwxU xgËmðk Zwgu Ìiwrl mwoKËMwÅy AËdK xbËdk ekyqw xdkyqwk icø xbËt b^wr KxkËtËQd„ Gk iÔl lqø pËlw, Ìodwgwxpdyk oboøËbk mÙáLlw, AwdÖMZø, ÌbmËeÞi BZøwxb gwMwr¹Ëkk AwrwËl Gid GKxU pwtwkwxKêKwl KwVwËiwk iËcø AwUËK kwLw jwËZ Zwkw ÌKgliw¢ mwoKËbk eÞËtwRd AdÖjwty owrw Ìbgwk iwËeB ÑZxk awËK„ htwgp xgnt pËlw, xoxhl dwËi AwLøw xbËt ÌgowixkK dwMxkKËbk oËŠ GB gwxpdyk oboøËbk gRwt kwLw pt GK AdxZ¢ßiø bÖkZò, Axgmðwo-oËëbp-AmÛ¦w xUxKËt kwLgwkI ÌPÄw AgøwpZ awËK„ RdMY ÌaËK bÔËk, RdMËYk Rygd RyxgKw I Duewbdmyl KwR ÌaËK bÔËk ÌkËL GB gwxpdyËK ÌjhwËg ÑZxk Kkw pt ZwËZ ÌbmËeÞi iwËd ÌbËmk mwoK ÌmÛYyk Rdø ÌeÞi, mÙáLlw iwËd DcµêZd KiêKZêwk KwËQ oixeêZ awKw, AwdÖMZø iwËd DeËkk xdËbêm jwB ÌpwK Zwk eÞxZ eÔYê AdÖMZ awKw„ GB KwVwËiwËZ pRi pËt ÌMËl KwkI xdRþñ eËq oºg þñwcyd xPìæwmx£ß awKgwk Kaw dt„ Zwk fËl GkKi pRi pËt jwItw KwkI eËq oºg dt DcµêZd KiêKZêw jZ hÖl gw Adøwt gw qxZKk gw htwgp KwRB KkØK dw ÌKd Zwk xgkØ˦ b^wrwËdw„

GkKi eÖËkwbþçk oÖmÙáLlw, AdÖMZ, ÌbmËeÞxiK pËlw ewxKþæwdy gwxpdyk gwOwly oboøkw 1971 owËl xgËbÛwp KkËZ ewkËZd dw, KkËZ AËdËK ewËkdI xd„ KËdêl ZwËpk ÌeËkxQËld, ÌKddw Ìodwgwxpdyk eÞxZxÅZ eÞx¢ßtwt xZxd eÖËkweÖxk pRi pdxd„ ÂcÖ KËdêl ZwËpk dd AwkI AËdK ÐoxdK, Axfowk I xoewB, eÞiwY KËkxQËld Ìj, Zwkw ewxKþæwd gwxpdyk DâP eÞxmqËYk f^wËb ÌaËKI xdRþñ ixþæûKËK ox¢ßt kwLËZ ÌeËkxQËld„ xKìç KËdêl ZwËpk ÌjhwËg iÖx£ßjÖ¦ËK ÌbËLxQËld ÌoUw Awgwk GËbk iËcøI AËdËKk eËq oºg ptxd„ oºg ptxd gËlB iÖxz£ßjÖ˦ AvmMÞpYKwky Adø AËdËKB eÖkËdw hÖxiKwt xfËk xMËtxQËld, ZwËpk Zw ewËkdxd„

KËdêl ZwËpk 71-Gk iÖx£ßjÖ¦ËK GKxU xgxâQdí NUdw xpËoËg ÌbËLdxd, xKvgw xZxd Ìj GxUËK ÌbËLdxd xdQK GKxU þñwcydZwk jÖ¦ xpËoËg Z^wk KwËQ jÖ¦xU xQl oiwR I kwÄÛgøgþÿwk xgeögy kÕewìæËkk lrwBËtk Avm Zw Awikw 1972 ÌaËK ÂkØ KËk iÙZ×ø ejêìæ Z^wk xgxhdí ÌlLwËlxL I g£ßÙZw ÌaËK exkÆwkhwËg gÖSËZ ewxk„ GhwËg xZxd jÖ¦ËK ÌbËLxQËld gËlB xZxd jÖ˦k oit ÌaËKB RdMËYk oËŠ oóeÙ£ß owixkK gwxpdyk xgKùe KwVwËiwk Kaw ÌhËgËQd„ xZxd jÖ¦ËmËn xdËRk AxhšZw ÌaËKB xlLËQd, “ÂcÖ jÖ¦ KkËlB RdËMYk oËŠ ovjÖ£ß pwItw jwt dw„ RygËdk eÛxZxU ÌqË¢ iÖx£ßËjw¦wËbk RdMËYk oËŠ ovjÖ£ß pËZ pt„” G jÖ¦ RdjÖ¦-RdMËYk jÖ¦„ ... ZwB ZLd 11 dv ÌoƒËk iÖx£ßËjw¦wËbk glZwi, ‘KÚnËKk gwxrËZ AwmÛt xdËt Zwk Lwxo Awk iÖkMy ÌLËt ÌMxklwjÖ¦ pt dw ... jxb ÌKwËdw KÚnËKk ÌMwtwËl kwZ KwUwI oKwËl ÌMwgkUw exkÆwk KËkw„ Ìjxbd AewËkmd dw awËK, ÌZwiwk AwmÛtbwZwËK GKUw Dggs Tugpej Lc:upg ÑZxk KËk xbI„ ZwËbk oËŠ cwd KwËUw, ÌqZ xdrwI„’ G†Ëlw pËlw RdMËYk oËŠ ovjÖ£ß pgwk e¦xZ, GUwËK k® Kkw, xmqw Ìbtw I eÞËtwM Kkwk bwxtZò xQl kwRÐdxZK ÌdZwËbk, jwkw ÌMxklw jÖ˦k AxhcwËd kwRÐdxZK DeËbÄw dwËi exkxPZ„ xKìç AwiwËbk kwRÐdxZK ÌdZÚËZò GUwËK DËeqw KËk iÖx£ßËjw¦wËbk  hwrwËU ÑoxdK xpËoËg MYø KkËlw„”

GkKi kwRÐdxZK ÌdZÚËZòk AwxceËZøk KwkËY þñwcyd gwvlwËbËm jLd owixkK gwxpdy ewxKþæwËdk KwVwËiwËK eÖdkwt MÞpY Kkgwk xbËK AMÞok pËtËQ ZLd xhdí exkÆwk bÙxÄhxŠk KwkËY Zwk eËq Awk ÌoB dZ×d KËk MxVZ eÖkËdw owixkK gwxpdyËZ awKw oºg ptxd„ ÌodwgwxpdyËK xZxd iÖx£ßËjw¦wËbk AwbËlB b^wr KkwËZ ÌPËtxQËld, iÖx£ßjÖ˦w£k ÌbËm ÌodwgwxpdyËK xZxd ewxKþæwd gwxpdyk iËZw “hwrwËU ÑoxdK” xpËoËg ÌbLËZ Pwdxd„5

ZwËpk-Gk ÌlLw, g£ßÚZw Ggv hÔxiKw ÌaËKB GUw exkÆwk pËt DËVxQl Ìj, þñwcydZw lwËhk AgøgxpZ ek ÌaËKB gwvlwËbËm ÌmwnY xdeyrdiÔlK oiwR-AaêdyxZB Ìj Awgwk eÖdþÿwxeZ pËZ jwxâQl Zw xdËt ÌKwËdw oËëbp Z^wk xQl dw„ ‘oiwRZìè’, ‘ÌmwnYiÖ£ß oiwR’ BZøwxb m²wgly xdËt ZuKwlyd mwoK ÌmÛYy Ìj gwMwr¹k ÑZxk KËkxQËld Zw xdËt ÌKwËdw kKi ÌiwpI xQl dw Z^wk„ Adø AËdK ewKw, eÖkËdw gwi ÌdZwk G gøwewËk dwdw xg¸wxìæ gw AþeÄZw ÌbLw ÌMËlI Z^wk ÌKwËdw AûeÄZw gw xg¸wxìæ Awikw ÌbxLxd„ ÌoRdø xZxd owixkK I ÌgowixkK eÞmwod ÌqË¢ eÖkËdw mx£ßk bÛØZ eÖdgêwodËK exkÆwhwËg ÌPwËL AwŠÖl xbËt ÌbxLËt xbËZ ÌeËkxQËld„ xZxd G xdËt jw gËlËQd ZwËK glw jwt byNê gykZòeÔYê lrwBËtk ek GKxU RdËMwÅyk ekwRt, Awk xgmðwoNwZKZw I eÞZwkYwk xmKwËk exkYZ pItwk eÞx¢ßtwxUk Ìgbdw-xg¦ owkovËqe„

xdËR owixkK KiêKZêw pËtI owixkK oKl xgnt Ìj AwoËl kwRdyxZ ÌaËKB D¨ÖZ pt, owixkK ZuekZw xKvgw owixkK DËbøwM Ìj AwoËl kwRdyxkB oóeÞowkY Ggv owixkK gwxpdyk hÔxiKw Ìj gþçZ: kwRÐdxZK ÌdZÚËZòk hÔxiKw §wkwB xdcêwxkZ pt ÌoUw oóeËKê Zwk ÌKwd AûeÄZw  xQl dw„ ÌoRdø ‘þñwcyd’ ÌbËm owixkK AwbwlËZk owiËd b^wxrËt iÖx£ßjÖ˦k ejêwËlwPdw KkËZ xMËt xZxd gËlxQËld, “kwRÐdxZK ÌdZÚËZò Qwrw ÌMxklw jÖ¦ KLËdw xgKxmZ pËZ ewËk dw„ AwItwiylyM ÌdZÚZò GB omþè RwZyt iÖx£ßovMÞwËik kwRÐdxZK xbK-xdËbêmdw xbËZ gøaê pËtxQl„” ...xZxd AwkI BxŠZ KËkxQËld jÖ˦k Dek owixkK eÖkËdw xPìæwk AwxceZøKwky mx£ßgËMêk eÞxZ„ xZxd gËlËQd,  “ÌMxklw jÖ˦k þñwhwxgK xgKwËmk eËa gr gwcw xQl Gog Axfowk Awk ZwËbk eÞPxlZ Kwtbwt owixkK             xPìæwhwgdw„”6

 

e^ÖxRgwby xgmðgøgþÿw : ÌKëbÛyt þÿwty owixkK AaêdyxZ

 

owixkK þÿwedw iwËd ÂcÖ ÌodwgwxpdyB dt-oikwþè Duewbd I ¢ßt, ÌMwËtëbw ovþÿw, AgKwVwËiw, eÞxmqY AËdK xKQÖk oiìñËtB GxU MxVZ„ Gk xgþæwËkk oËŠ kwËÄzÛk Pxk¢, GB LwËZ kwËÄÛk gøt gÙx¦, AwhøìæxkY ÌqË¢ bideyrd I AwìæRêwxZK MxZ eÞKÚxZkI„

xgmðgøwey e^ÖxRgwËbk oóeÞowkËYk oËŠ owixkKyKkËYk gZêiwd ÌPpwkw MËr DVwk oóeKê AxgËâQbø„ eÞai xgmðjÖ¦ I x§Zyt xgmðjÖ¦ owixkKyKkËYk GB eÞx¢ßtwËK ÌRwkbwk KËk„ 30 bmËKk ipwiëbw ÌaËK ÌgkØËdwk ÌPÄwk eÞx¢ßtwt owixkKyKkY Zwx£òK oiaêd ewt ÌooiËtk e^ÖxRgwby ovKËUk D¦wkKZêw ‘lWê’ ÌKBdËok KwQ ÌaËK„ ipwiëbwk iÖËL exZZ e^ÖxRgwby xgmðgøgþÿwk Rdø oikwþè DuewbËdk ipwjš Awmygêwb pËt DËV„

ÌowxhËtZ BDxdtËdk AxþæZòËK GK oiËt xgËmð oikwþè eÞþçxZ, ovNwZ, DË£Rdwk iÔl KwkY xpËoËg gYêdw Kkw pËZw„ xKìç ÌowxhËtZ BDxdtd ÌhËŠ jwgwk ek xgËmð owixkK ZuekZw, oikwþè Duewbd BZøwxbk ÌKwËdw pÝwoeÞwx® NËUxd„ gké eÞxZxbËdk NUdwgly §wkw gwkgwk eÞKwxmZ pËâQ Ìj, dZ×d KËk G†Ëlwk RygdeÛwx® NUËQ„ gþçZ: GB oZøUw ogoitB eÞPwk iwcøi gw AwìæRêwxZK ovþÿwoiÔËpk mwxìæ xdËt WwiwËWwËl XwKw eËr jwt Ìj, Ìj Ìbm†Ëlw gZêiwËd RwxZovËNk xdkwe£w exknËbk þÿwty oboø Ìo Ìbm†ËlwB xgËmðk Aþè Duewbd I xgx¢ßËZ mynêþÿwd bLl KËk AwËQ„ jwkw “mwxìæ ximd” xdËt AwewZ:bÙxÄËZ AxþÿkZw eÞbmêd KËk awËK ZwkwB iwdÖn pZøwt ogPwBËZ Ìgxm lwhRdK xgxdËtwM KËk awËK„

iwxKêd KvËMÞo-Gk xkËewUê ÌaËKB ÌbLw jwËâQ Ìj, 1996-97 owËl iwxKêd jÖ£ßkwÄÛB xQl xgËmð oikwþè xgx¢ßËZ ogwk myËnê„ Ìo gQk xgËmð ÌiwU xgx¢ßk exkmwd xQl 3180 ÌKwxU Wlwk„ Zwk iËcø jÖ£ßkwÄÛB xgx¢ß KËkËQ 1130 ÌKwxU Wlwk gw 54240 ÌKwxU UwKw, ÌiwU xgx¢ß 35.53%„ eÞwt 35000 ÌKwxU UwKwk oikwËþèk Ì¢ßZw xQl ZÚZyt xgËmðk Ìbm†ËlwB„ 1989 ÌaËK 1996 ejêìæ jÖz£ßkwÄÛ ÂcÖiw¢ AdÖdíZ Ìbm†Ëlwk KwËQ 8900 ÌKwxU Wlwk gw 4,27,200 ÌKwxU UwKw Aþè xgx¢ß KËkËQ„7 owóeÞxZK oiËt DeowMkyt jÖ¦, gw AwkI oÖxdxbêÄhwËg glËl DeowMkyt GlwKwt iwxKêd AwMÞwod, GB xgx¢ßËZ ogPwBËZ Ìgxm opwtK pËtËQ„

1991 owËlk DeowMkyt jÖ¦ iwxKêd AaêdyxZ Ìjid ÌZid iwxKêd owixkK-kwRÐdxZK AwxceZø oóeÞowkËYI LÖgB opwtK pËtxQl„ GxU GKxbËK xgeÖl exkiwY Aþè xgx¢ß Ggv AdøxbËK owixkK AwtZd I gøt gÙx¦k iwcøËi oiMÞ iwxKêd AaydyxZËKB PwŠw KËkxQl„ ZwQwrw GxU oiMÞ icøeÞwËPø iwxKêd owixkK DexþÿxZËK gɆY gÙx¦k oÖËjwM oÙxÄ KËkxQl, ÌZl oóebop eÖËkw AaêdyxZk Dek exúPiw gÉRwxZK ovþÿwoiÔËpk AwxceZøI Gk fËl oóeÞowxkZ pËtxQl„ 1998-99-G GKB NUdwk eÖdkwgÙx£k ÌPÄw fleÞoÔ ptxd, xKìç Ìo ÌLlwËZI owixkK LwZ Ìj AËdKLwxd PwŠw pËtËQ ZwËZ oËëbp ÌdB„ BkwËK iwxêêKêdy exkKùedw iËZw RwxZovNËK gøgpwk, ‘oìèwoy’-ÌK  mwËtþæw Kkgwk ARÖpwËZ AwfMwxdþæwd I oÖbwËd iwxKêdy Ìgwiwnêd xKvgw KËowËhwk RdMYËK opwtZw Kkgwk ARÖpwËZ jÖËMwmöwxhtwt døwËUwk iwcøËi iwxKêd ÌdZÚZòwcyd oikeÞhÔËbk AwMÛwod e^ÖxRgwby xgËmðk AdÖËiwxbZ ‘owgêËh#iZò’, ‘RwxZovËNk hÔxiKw’, ‘xdkwe£w’, AwìæRêwxZK AwBd’, BZøwxbËK pwoøKk I ÌLËlw KËk Z×ËlËQ„ Gog NUdw AdøxbK ÌaËK xgmð eÖ^xRgwby gøgþÿwt owixkKyKkËYk ¢ßigcêiwd AwxceZøËKB xdËbêm KËk„

xKìç glw bkKwk Ìj, jÖ£ßkwËÄÛk Gog hÔxiKw ÌoËbËmI ZygÛ ÌmÛYyÐgniø Ggv owixkKyKkËYk oÖxdxbêÄ ÌmÛYy Pxk¢ Awrwl KkËZ ewËk dw„ godytw jÖ˦k oiËt jÖ£ßkwÄÛ ÌoLwËd 25000 Ñodø ewxVËtxQl„ xoGGd Gk ovgwb xgËmönY AdÖjwty, jLd eÞxZiwËo GRdø jÖ£ßkwËÄÛk LkP pËZw 100 ÌKwxU Wlwk, ZLd UwKwk AhwËg jÖ£ßkwËÄÛk AËdK owiwxRK LwËZB gøt ovËKwPd I Q^wUwB KiêoÔPy PËlËQ„ 1996-97 owËlk Aaê gQËk jLd UwKwk AhwËg jÖ£ßkwÄÛ okKwk xo¦wìæ Ìdd xVK ZLdB xkewgxlKwd I ÌWËiwË¢ßwUËbk HKøg¦ xo¦wìæ AdÖjwty ÌeëUwMËYk Rdø 24,300 ÌKwxU  Wlwk gkw¥ Kkw pt„ GxU AwËMk gQËkk Z×ldwt 150 ÌKwxU Wlwk Ggv ÌeÞxoËWëU xKõdUd jw bwgy KËkxQËld Zwk Z×ldwt 700 ÌKwxU Wlwk Ìgxm xQl„8 ÌeëUwMËYk Rdø 1999-2000 Aaê gQËk gwËRU eÞþæwg Kkw pËtËQ 26,220 ÌKwxU Wlwk gw 12,58,560 ÌKwxU UwKw„ 1985 Gk ek GUw DËlöLËjwMø gÙx¦„ oiMÞ eÞxZkqw gwËRU b^wrwËg 28080 ÌKwxU Wlwk„9 ÌWËiwË¢ßU I xkewgxlKwdËbk iËcø AwewZ:bÙxÄËZ AËdK iwkKwU gøwewk ÌbLw ÌMËlI ZwËbk AìæxdêxpZ HKø eÞKwxmZ pt Adø ÌbËm owixkK pwilw, owixkK gøgþÿwgly, ÌeëUwMËYk Rdø Aaê gkw¥ BZøwxbËZ„ GidxK ÌoLwËd ÌK Kwk ÌaËK Ìgxm ‘AwËixkKwd’ Zwk eÞxZËjwxMZw pt ÌK Kwk ÌaËK Ìgxm jÖ¦vËbpy ZwB xbËt„ 1998 Gk ÌmËn Ggv 1999 Gk ÂkØËZ xKõdUËdk xgkØ˦ xkewgxlKwdkw DËV eËr lwMËlI AwfMwxdþæwd, oÖbwd I BkwËK pwilw Ggv D£k ÌKwxktwk xgkØ˦ AgøwpZ ÉixK gw GB AéËl jÖ¦-Ddôwbdw oÙxÄk ÌPÄwt Zwkw gwk gwk xKõdUdËK oiaêd RwxdËtËQd„ xKõdUd xdËRk MÞwpYËjwMøZw oÙxÄk ÌPÄwËZB AwkI xgËmnhwËg jÖ¦Ëq¢ L^ÖËR Ìgk KkËZ Zuek pËtËQd„ ogêËmn ‘ofl’ Ìq¢: jÖËMwmöwxhtw„

Ìdwtwi PixÆk hwnwt, owixkK LwËZ gøt eÞKÚZeËq cxdK ÌmÛYyk Rdø GK xgkwU KløwYiÔlK gøgþÿw Ggv gÉRwxZK ovþÿ†Ëlwk Rdø RdMËYk etowt GK xgkwU hZêÖxKk AwËkK dwi„ jÖ£ßkwËÄÛk Rdø GxU Awk Ìgxm oZø„10

ÌowxhËtZ BDxdtd awKwKwËl m¢Ø ÌbLwËdw opR xQl, GLd GkKi m¢Ø ÌdB xKìç gwpwdw AwËQ„ ÌoRdø døwËUw oóeÞowxkZ pËâQ, xgËmðk xgxhdí AéËl owixkK Agþÿwd ewKwËew£ß pËâQ, Zwk oóeÞowkY NUwËdw pËâQ„ xgxhdí ÌbËmk iËcøKwk §ë§ ovNwZËK GB Aþè ÌKdw Ggv þÿwedw gÙx¦k eÞx¢ßtwk þÿwty kÕebwd Kkgwk jÖx£ß xpËoËg gøgpwk Kkw pËâQ„ eÖ^xRgwby xgmðgøgþÿw gwkgwk eÞiwY KËkËQ Ìj, AxcK ÌaËK AxcKZk pwËk owixkKyKkY Zwk Agmøºwgy jw¢wea„ GB jw¢wËZB GxU GLd þÿwty owixkK AaêdyxZËZ exkYZ pËtËQ, gxcêZ oóeb oË£òI AgøwpZ gédw I ¢ßigcêiwd AePt Gk AxgËâQbø oŠy„ ÌoKwkËYB gZêiwd “iÖ£ß xgËmð” oKl AaêÐdxZK ZuekZwk GK ZÚZytwvmB eÞZøq gw eËkwqhwËg owixkK KiËeö…-Gk oËŠ oóexKêZ„ xgËmð GLd ÌiwU owixkK LwËZ Ìj gøt pt Zw eÖËkw xgËmðk mZKkw 50 hwM gw 260 ÌKwxU iwdÖËnk ÌiwU AwËtk oiwd pËt b^wxrËtËQ„11

 

eÖ^xRgwby xgmðgøgþÿw : ÑgxmðK owixkKyKkY

eÖ^xRgwby AaêdyZËZ owixkK LwZ ¢ßiwìñËt xgKxmZ pËZ awËK bÖ’KwkËY„ GK, eÖ^xRgwby AaêdyxZk AìæxdêxpZ KwkËY GKxU lwhRdK LwZ xpËoËg GxU MËr DËV„ Ggv bÖB, ekþek eÞxZËjwxMZw Ggv AxcKZk †kØZòeÔYê Ìj, gl eÞËtwËMk iwcøËi eÞxZËkwc bid I dZ×d bLËlk eÞËtwRËd GB LwZËK ¢ßiwMZ Ddítd I AwcÖxdKkY KkËZ pt„ xKìç gZêiwd eÖ^xRgwby xgËmð xKQÖ e^ÖxRgwby kwÄÛ ewItw jwËg Ìj†ËlwËZ owixkK LwZ pt GKbi AdÖexþÿZ Aagw LÖgB AdÖËlöLø iw¢wt Agþÿwd KkËQ„ ewmwewxm ‘oiwRZwxìèK’ Gid ÌbmI Awikw ÌbËLxQ Ìj†Ëlw Aþè Duewbd I xgx¢ßËZ iwxKêd AaêdyxZk oËŠ eÞxZËjwxMZw KËkËQ„ eÖËkw eÞx¢ßtwxU gÖSËZ ÌMËl GoËgk gøwLøw AwiwËbk eÞËtwRd„

e^ÖxRgwb Gid GKxU bÙmøiwd xgmðgøgþÿw„ GB gøgþÿwk Acyd Ggv KZêÚZòmyl xgxhdí ÌbËmk iËcø oioøw AwËQ, eÞxZËjwxMZw AwËQ, DË£Rdw AwËQ xKìç ewmwewxm G†Ëlwk iyiwvxoZ ÑgxmðK KwVwËiw b^wr KkwËdwk ÌPÄwI AwËQ„ GB eÞx¢ßtwËZB MËr DËVËQ IBxoxW, xR-7, døwËUw, xgmðgøwvK, AwBGiGf„ GB gøgþÿwt x§Zyt xgmðjÖ˦w£k KËl KZêwk hÔxiKwt AgZyYê pËtËQ iwxKêd jÖ£ßkwÄÛ„ Ìjog ÌbËm owixkK LwËZ gøt LÖg Ki Ìoog ÌbËm gþçZ: GB         AwìæRêwxZK gøgþÿwedwk AcyËd xKvgw okwoxk iwxKêd gwxpdyk xdtìèËYB GLd Agþÿwd KkËQ„ BDËkwËek xgxhdí Ìbm I RwewËdk DbwpkY G ÌqË¢ xgËmnhwËg DËlöLËjwMø„ BkwK I D£k ÌKwxktw iwxKêdy ÌdZÚËZò Gxmtwt owixkK ZuekZw gÙx¦k Rdø GLd GKxU gr ARÖpwZ„ BkwËKk ARÖpwËZ icøeÞwPø RÖËr iwxKêd Ðodø oiwËgm, Aþè xgx¢ß, AxhjwËdk eÞþçxZ ÌowxhËtZ-D£k xgËmð owixkK LwËZ PwŠw kwLËZ xgËmn Agbwd kwLËQ„ ÌoKwkËYB jÖ¦ dw awKËlI DeowMkyt AéËl GLdI 40,000 iwxKêd Ñodø, 400xUkI Ìgxm jÖ¦ RwpwR Ggv xZdxU xgiwdgwpy RwpwR AwËQ„ D£k ÌKwxktw GLdI iwxKêd Ñodø ÌiwZwËtd AwËQ 37 pwRwËkkI Ìgxm Awk AwËQ 1 pwRwËkkI Ìgxm ewkiwYxgK Aþè„ owkw xgËmð xgxhdí ÌbËm 50xUkI AxcK iwxKêdy N^wxU ‘iÖ£ß xgmð’ eÞxZÅwk Rdø xdËtwxRZ„12

e^ÖxRgwby owixkK AaêdyZ KwjêKk pgwk eÞx¢ßtwt GLd ÑgxmðK kÕexU AËdK ûeÄ„ RwxZovN gw døwËUwk AwrwËl ‘mwxìæ’ gw ‘xdkwe£w’ gw ‘MYZìè’ gw ‘þñwcydZw’ kqwk dwËi owiÛwRøgwby xdtìèY, xdkwe£w I þñwcydZw xdxúPZ Kkgwk Ìj owixkK Axhjwd†Ëlw PwlwËdw pt ZwËZ GKxU ÑgxmðK iÖËLwm A^wUw Z^wk GKxU ÑgxmðK kÕe Ìbtw awKËlI G†Ëlw eÛKÚZeËq iwxKêd gwxpdyk oóeÞowkY xpËoËgB KwR KËk„ Gog pwilwt owiËd kwLw pt gwvlwËbËmk iËZw bÖgêl Ìbm†Ëlwk ÑodøËbk„  GËZ GKowËa AËdK†Ëlw KwR pt;

Gog pwilwËK ‘oKËlk HKøg¦’ AwìæRêwxZK pwilw xpËoËg ÌbLwËdw oºg pt„

AxcK S^ÖxKk iÖËL bÖgêl Ìbm†Ëlwk ÑoxdKËbk kwLwt ÌjËKwËdw ovNËnê iwxKêd gw xR-7 hÖ£ß Ìbm†Ëlwk ÑodøËbk Rygdpwxd Ggv ÌoBoÔË¢ ÌbËmk ÌhZËk eÞxZgwb-eÞxZËkwËck oºwgdw KËi jwt„

bÖgêl Ìbm†Ëlwk ÑoxdKËbk ÌbËm eÞw® AwËtk PwBËZ Ìgxm iwtdw Ìbtwt GB KwËR ZwËbk AwMÞp awËK DP× iw¢wt„ GB AwMÞp GB gøgþÿwËK GKxU þÿwty I xdtxiZ kÕe Ìbtwk ÌqË¢ oÖxgcwRdK pt„

AdøxbËK Gk iwcøËi Ìj gøËt Gog ÌbËmk jZ Ñodø ewItw jwt Ìo gøËj AZ Ðodø ÌKëbÛ Ìbm†Ëlw ÌaËK ewItw oºi pt dw„ owiÛwRøgwby xgmð gøgþÿwt eÞwxìæK Ìbm†Ëlwk oþæwmÛi gøgpwk GKxU exkxPZ eÞx¢ßtw, GLd GB GKB KwVwËiwk AcyËd oþæwÐodø gøgpwk cyËk cyËk gwrËQ„ ZËg bÖËUwk lqøB GK: iÔlcd ovgcêd„

GB owixkK Axhjwd gw AxhjwËdk iprw gw AxhjwËdk ARÖpwZ oÙxÄ owixkK LwËZ gøtgÙx¦k Ìj#x£ßKZw eÞxZxÅZ KËk„ oikwþè Duewbd, owixkK þÿwedw I gwxpdyk oóeÞowkËYk AwËtwRdËK Zw PwŠw KËk„

eÔgê Gxmt AaydyxZ xdËt xKQÖxbd AwËM ejêìæ eÖ^xRgwby ÌKëbÛ ovþÿwoiÔËpk Ìgm DâQòwo xQl„ owkw xgËmðk bÖgêl, AaêÐdxZKhwËg AdÖdíZ Ìbm†ËlwËK eÔgê Gxmtwk ‘AËl#xKK’ owfËløk xbËK AŠÖxl xdËbêm KËk eÖ^xRgwby DdítËdk iwpwZôø ÌmLwËdwk ÌPÄw pËtËQ gÉgQk„ Gxmtwk eÖ^xRgwby xgKwm exúPiy Ìbm†Ëlwk Rdø AdøxbËK Awgwk ÉixKI pËt b^wxrËtËQ„ AËl#xKK owfËlø xgejêt NËUËQ MZ GK gQËkk iËcøB„ GB ovKU xgËmðk fUKwgwRwky gøgowt xdËtwxRZ xgeÖl eÞhwgmwly ÌKwxUexZ iwxftwËbk lwhgwd KËkËQ xVKB xKìç Zw Awgwk AdøxbËK eÖËkw xgËmðk xgËmnZ: GB AéËlk e^ÖxRgwby gøgþÿwk hwkowiøËK htwgphwËg xgejêþæ KËkËQ„ MZ xKQÖxbËd bxqY ÌKwxktwt mÛxiK I Qw¢Qw¢yËbk ÌdZÚËZò GKwxcKgwk AhÖø¤wdiÔlK exkxþÿxZk oÙxÄ pËtËQ„ Gk cwkwgwxpKZwt 1998 owËlk 5 RÖlwB ÌoLwËd mÛxiK AwËëbwld pËâQ„ mx£ßmwly AaêdyxZk eÞZyK RwewdI gøweK hwOËdk iÖËL„ BËëbwËdxmtw, awBløw« pËt xgËqwh, AxþÿxZmylZw, hŠÖk AaêdyxZk AxdxúPZ jw¢w xgmðwxtZ eÖ^xRgwby gøgþÿwk Rdø dwdwhwËg ÉixKþñkÕeK pËt DËVËQ„ ewmwewxm PyËdk mx£ßmwly AaêÐdxZK Agþÿwd, BkwK, Bkwd, D£k ÌKwxktw, xhËtZdwËi iwxKêd xgËkwcy eÞgYZw; hwkZ I ewxKþæwdop bxqY Gxmtwk DdítËdk þñxgËkwcy  ÌPpwkwk gxp:eÞKwËm AgøwpZ AxþÿxZmylZw ogxKQÖB owixkK xpowg-xdKwËm D˧M oÙxÄk qiZw cwkY KËk„

1995 owËl ÌfgÛØtwxkËZ jÖ£ßkwËÄÛk eÞxZkqw xghwM ÌaËK eÞKwxmZ GK xkËewËUê glw pËtxQl, eÔgê Gxmtw I eÞmwìæ ipwowMkyt AéËl 1 lwL ÑoËdøk oiwËgm NUwËZ pËg„ Rwewd I PyËdk oËŠ oóeKê opR kwLËZ pËg„13 GB exkKùedw owóeÞxZKKwËl AwkI ÌRwk ÌeËtËQ„ xoexkk owóeÞxZK xkËewUê AdÖjwty, Rwewdop eÔgê Gmyt Ìbm†ËlwËZ owixkK LwËZ gøtI bÛØZ gwrËQ„14

 

ZÚZyt xgmð :

ÑgxmðK owixkKyKkËYk xdkweb I Agwc Ìq¢ x§Zyt xgmðjÖ˦k ek eÞZøq JexdËgxmK mwod KwVwËiw ÌaËK ‘i֣ߒ pËt AËdK†Ëlw xhdí kwÄÛyt KwVwËiwt AwZôeÞKwm KËk jwËK Awikw ‘þñwcydZw lwh’ gËl ÌRËd awxK„ GhwËg þñwcydZweÞw® ÌbËm†Ëlw, Ìj†Ëlw Zwk eÞw£ßd JexdËgxmK eÞhÖk owËa AaêÐdxZK I kwRÐdxZK oóeËKêk cwkwgwxpKZw gRwt ÌkËL PlxQl, Ìo†Ëlw eÖ^xRgwby xgmðgøgþÿwt GK dZ×d exkPËt exkxPZ pËZ awËK : AdÖdíZ Ìbm, eúPwueb ÌbËm,; ¢ßËi og†Ëlw Ìbm GKxU Axhdí exkPËtk g¬dyËZ AwUËK eËr, ÌoxU pl : ZÚZyt xgmð„15

‘ZÚZyt xgmð’ ÌohwËg xmùewtd ptxd gËl xmùe gÖËRêwtw ÌmÛYy gkwgkB LÖg bÖgêl Ggv q×bÛ„ eÖ^xRgwby ÌKëbÛ Ìbm†Ëlwk mwoK ÌmÛYy Gog ÌbËm xmËùewtËdk ÌqË¢ xdËRËbk AwbËl AMÞok pgwk gøwewËk KLËdwB AwMÞpy xQl dw„ bÖxU gøwewËkB Zwkw oóeÔYê xdËRËbk AwbËl DdítËd xgeÖl AwMÞp, DËbøwM Ggv oiaêd ÌbxLËtËQ xKvgw eÙÅËewnKZw bwd KËkËQ Ìo†Ëlw pl eÞaiZ : ÌgowixkK AwilwZìè Ggv x§ZytZ : owixkK gwxpdy„ xdtxiZ Aaêwtd, eÞxmqY, FY eÞgwp, KwkMxk opËjwxMZw, iZwbxmêK Rwkd BZøwxb eÞx¢ßtwt jËaÄ †kØZò xbËt GB KwRxU KËkËQ iwxKêd-xgÛxUm owixkK ÌMwËtëbw ovþÿwoiÔp, AwilwZìè I kwÄÛ-eÖÄ xgËmnš ipl„ Gk fËk ‘ZÚZyt xgËmð’ xmùe gÖËRêwtw gw DËbøw£ßwk xhx£ bÖgêl ÌaËK ÌMËlI MËr DËVËQ “AxZxgKxmZ” owixkK-ÌgowixkK AwilwZìè„16 xmËùe bÖgêl, eÞwK-eÖ^xRgwby eÞhwgwcyd oiwR-AaêdyxZËZ GB owixkK-ÌgowixkK AwilwZìè pËt DËVËQ Awlwbw GKxU “AxhRwZ” oóeÞbwt, Awlwbw GKxU “ÌmÛYy”„ ‘ZÚZyt xgËmð’ ZwB kwRÐdxZK qiZwk PPêw Ggv Ddítd ÌK#ml xdcêwkY I gwþægwtËdk ÌqË¢ AwhøìækyY mx£ßoiÔËpk iËcø, GËbk hÔxiKwB ogoit ÌaËKËQ xdcêwkK„

kwRÐdxZK DVwdwiwt, §ë§ ovNwËZ, qiZwk eÞxZËjwxMZwt owiËd ÌaËKËQ kwRÐdxZK bl, qxZMÞþæI pËtËQ ZwkwB Ìgxm„ xKìZ× gwkgwk qiZwgwd owixkK-ÌgowixkK AwilwZìè KLËdwB qiZw ÌaËK bÔËk jwtxd„ ÌgowixkK AwilwZìè ogoitB ÌaËKËQ qiZwk ÌKëbÛ„ owixkK AwilwZìè eÞËtwRËd KLwËdw okwoxk owixkK mwoËdk iwcøËi eÞZøq mwoK xpËoËg owiËd GËoËQ KLËdw ÌeQËd ÌMËQ„ xKìç AxZ xgKxmZ GB mx£ß, owixkK-ÌgowixkK AwilwZìèB, AwìæRêwxZK oiaêd I eÙÅËewnKZwt gkwgk qiZwk ÌKëbÛ ÌaËKËQ„ ÌbLw ÌMËQ, Ìj ÌbËm eÞwKÚxZK oóeb Ìgxm Ggv ÌoB oóeËbk Dek gÉRwxZK ovþÿwoiÔËpk xdtìèY Ìgxm xKvgw xdtìèY eÞxZÅwk AwMÞp Ìgxm ÌoB ÌbËm xdeyrdiÔlK gøgþÿw ZZ oÖbÙs„ ÌoLwËd pt owixkK mwod xKvgw kwRZËìèk iwcøËi Ðþñkmwod Rwky kËtËQ Ggv GËZ eÖ^xRgwby ÌKëbÛ Ìbm†Ëlwk hÔxiKwB ÌaËKËQ iÖLø„ Gog eÞx¢ßtwk KwkËY Gog ÌbËm MYZwxìèK kwRÐdxZK mx£ß xgKxmZ pËZ ewËkxd; xgKxmZ pËtËQ, mx£ßmwly pËtËQ owixkK-ÌgowixkK AwilwZìè„

RwxZovN Ddítd ovþÿwk xkËewUê ÌaËK ÌbLw jwt, xgËmð owixkK LwËZ ÌiwU gøt jLd 815 xgxltd Wlwk, ZLd xgËmðk AËcêK RdovLøwk Awt ZLd Zwk PwBËZ Ki„ AdøxbËK GB gøËtk iËcø 125 xgxltd Wlwk “AdÖdíZ” Ìbm†ËlwB LkP KËk ÌjLwËd xmqw gw þñwþÿø LwZ hŠÖk Agþÿwt ÌL^wrwËZ awËK xdQK UwKwk AhwËg„ Gog ÌbËm owixkK LwËZ GB gøt xmùeLwËZ gøËtk 25 †Y AaP GB AéËl eÞwt 100 ÌKwxU iwdÖn ÌlLwerw RwËdd dw„ GB gøt þñwþÿøLwËZ gøËtk 8 †Y, ÌjLwËd 100 ÌKwxUkI Ìgxm iwdÖn KLËdwI ÌPwËL Ww£ßwk ÌbËLddw„17

oiwR I AaêdyxZk Adøwdø LwËZk oËŠ owixkK LwËZk GB Ìgiwdwd gøtgÙx¦k oËŠ AwhøìækyY mZêwgly QwrwI jÖz£ßkwÄÛ ÌdZÚZòwcyd owiÛwRøgwby ÌKëbÛ Ìbm†Ëlwk AwxceËZøk okwoxk ÌjwM AwËQ„ owixkK ‘owpwËjø’ dwËi FY, eÞxmqY, DeËbÄw gøgþÿw, Aþè okgkwp, DË£Rdw oÙxÄ xgËbÛwp bid KiêoÔPy BZøwxb iwcøËi eÖËkw RwËlk xgþæwk NËU„

 

bxqY Gxmtw : bwxkbÛø I ewkiwYxgK Ìgwiwk ɉwk

 

xgÛxUm HexdËgxmK mwoKËbk Z£òwgcwËd 1947 owËl ÌbmxghwËMk ek ÌaËK hwkZ I ewxKþæwd ewlöw xbËt owixkK gøt gwxrËtËQ„ 1947 ÌaËK 1996 ejêìæ GB bÖxU ÌbËmk Rdø gwxnêK owixkK LwËZ gøt gÙx¦k pwk jaw¢ßËi 6.2 Ggv 5.2„ ÂdËZ xgþôtKk lwMËlI GUw oxZø Ìj, GB bÖxU Ìbm bwxkbÛø, xdkqkZw, AwmÛtpydZw BZøwxb ÌqË¢ LÖgB xgejêþæ Agþÿwk iËcø awKËlI owixkK LwËZ Zwkw ewlöw Ìbt xmËùe DdíZ Ìbm†Ëlwk oËŠB„ ÌoRdøB Awikw ÌbxL, xgËmðk eÞai 10xU gÙp£i Ìodwgwxpdyk iËcø hwkËZkxU PZ×aê, ovLøw 13 lwL„ ewxKþæwËdk Agþÿwd AÄi, ovLøw 6 lwL„18 Gog ÌbËm owixkK LwËZ Ìj gøt pt Zwk GKxU AvmB ÌKgl ÌbLwËdw pt„ Gk GKUw bÙÄwìæ ewItw jwt RwxZovN eÞKwxmZ xkËewUê„ ÌoLwËd hwkËZk owixkK LwËZ eÞKwËmø gøt Ggv AeÞKwmø gøt ÌbLwËdw pËtËQ„ AeÞKwmø gøt eÞKwmø xpËoËgk eÞwt GK-ZÚZytwvm„19 gwvlwËbmI Gk gøxZ¢ßi dt„ 80 bmËKk Ìmn ÌaËK xgËmðk  AËdK ÌbËmB owixkK AwtZd KËiËQ, xKìç ÌgËrËQ Gxmtwt„ 1987 owl ÌaËK xgËmð owixkK þÿwedw (KigøwU Gtwk¢ßwfU, AwxUêlwky, RwpwR Uøw‰) KËiËQ mZKkw 14.5 hwM xKìç GB AéËl Zw ÌgËrËQ 43 hwM (87-94), gwvlwËbm GxU oËgêwâP 56.3%, mÛylvKwt 49.3%, ewxKþæwËd 37% Ggv hwkËZ 16.3%„ Gxmtwt Zw ÌgËrËQ 43 hwM„ Gog owixkK þÿwedwk xgþæwËk KwËbk lwh pt Zw ÌgwSw ÌKwd KxVd gøwewk dt„ ewmwewxm RwxZovËNk xgxhdí ovþÿw Ggv xgmðgøwvËKk xpowg AdÖjwty xgËmð GLd AxZ bxkËbÛk ovLøw pl 132 ÌKwxU Gk mZKkw 40 hwM gw 53 ÌKwxU iwdÖnB gogwo KËkd bxqY Gxmtwt„ 1960 owËl xgËmðñk xdkqk RdËMwÅyk 32 hwM gw 24 ÌKwxU gwo KkËZd GLwËd, GLd gwo KËk mZKkw 46 hwM gw 40 ÌKwxU„ ewmwewxm xgËmðk ÌiwU RdovLøwk mZKkw 22 hwM gwo KËkd GLwËd„

ewxKþæwËdk iËZw xmËùe AdÖdíZ GKxU ÌbËm RwZyt xdkwe£wk dwËi GB xgmwl gøtgÉl gwxpdyËK xUxKËt kwLwk jÖx£ß xpËoËg hwkËZk ARÖpwZ ogoitB L×g Ìiwqi jÖx£ß„ AdøxbËK hwkËZk iËZw bwxkbÛø RRêxkZ ÌbËm xgmwl Ìodwgwxpdy kqwk ÌeQËd ewxKþæwd I PyËdk Aw¢ßiËYk oºwgdw LÖgB KwjêKk ARÖpwZ„ ÌbËmk ÌhZËk Gk lwh KwËbk pwËZ jwt ÌoUw kwRÐdxZK-AaêÐdxZK mwoK-qiZwgwd glËtk q×bÛ RdËMwÅyk xbËK ZwKwËlB ÌgwSw jwt„ xKìæÖ Gk oÖflËhwMy Ìj AwkI xgþZÚZ ÌoUw AËdK oit ÌLtwl Kkw pt dw„ ItwxmvUd ÌewýU I xdDBtKêwk ex¢Kwk owvgwxbK xkPwWê xkho Zaø I AxhšZw xgËmönY KËk gËlËQd, “eÖËkw Awxm bmK RÖËr exúPËik xbËK jwgZyt iwbKbÛgø xdËt jwgwk Rdø ewxKþæwdB xQl ogPwBËZ †kØZòeÔYê ea„ BolwiwgwËb iwxKêd iwbKbÛgø xgnt KiêKZêw xdËRB AwiwËK gËlËQd Ìj, xdDBtKê I lo-GË™lo-G jw xpËkwBd AwËo Zwk mZKkw 85 hwMB AwËo ewxKþæwËdk iwcøËi, LwBgwk ewo ÌaËK KkwPy pËt„ LÖgB lwhRdK, xKìæÖ xdxn¦ gw eÞËgmwxcKwk oyxiZ Ìq¢ ÌjogËbËm xgþæwk lwh KËkËQ, Ìjid ÌZl, Møwo, WÛwM BZøwxb, AexkpwjêhwËg Ìjog ÌbËm owixkK Rwìæw ciê gw RwZytZwgwËbk dwËi R^wxKËt gËoËQ„ Ggv GKU× AdÖo¬wd KkËlB ÌoLwËd ox¢ßt hÔxiKwt ewItw jwËâQ exúPiw gÙpu gøgowxtK MÞØe I kwÄÛËK„

iwxKêd ÌýUU xWewUêËiëU-Gk Zaø AdÖjwty, KxiDxdRi ÌVKwËdwk Rdø 80 k bmËK 6 gQËk ewxKþæwËd owixkK LwËZ iwxKêd Zpxgl ÌjwMwd GËoxQl 320 ÌKwxU Wlwk„ xkPwWê xkho glËQd, GB UwKwk ÌgxmkhwM ÌMËQ iwxKêd oikwþè xVKwbwkËbk KwËQ„ Adø AËdKxKQÖk iËcø ÌRdwËkl WwBdwxiKo-Gk KwQ ÌaËK 40xU Gf-16 ÌKdwk mZê xQl GkB Aìæhê֣߄ gwxK UwKwk ÌiwUw Avm, mZKkw eÞwt 20 hwM ÌMËQ ÌRdwËkl I AwilwËbk KwËQ„ ÌoB UwKwkI ÌgxmkhwM jÖ£ßkwËÄÛB LkP pËtËQ gwxr ¢ßt, oìæwËdk erwËmwdw, ÌgrwËdw BZøwxbËZ„ xZxd iwxKêd KiêKZêwk D¦ÙxZ xbËt glËQd, “Awikw ZwËbkËK xKËdxQ jwkw owixkK gwxpdyËK xdtìèY KËk„ oÖZkwv ewxKþæwËd owixkK mwod iwxKêdy þñwaêËKB cwkY KËk„

 ÌLtwl Kkw bkKwk Ìj, ewxKþæwdy gwxpdy G ejêìæ xZdxU jÖ¦ KËkËQ xKìæÖ xZdxUËZB ÌpËkËQ„ AdøxbËK ipwekw¢ßimwly ÌRdwËkl AwBtÖg, ÌRdwËkl Btwxptw Ggv ÌRdwËkl xRtwDl pËKk ÌdZÚZòwcyd oÖxmxqZ I oÖoxŒZ GB gwxpdy jwËbkËK gwkgwk ‘oflhwËg’ bLl KkËZ ÌeËkËQ Zwkw pËld ewxKþæwdy RdMY„ GB gwxpdyk oiMÞ RygËdk ogPwBËZ gr gykZòeÔYê KÚxZZò pËâQ 1971 owËl dt iwo cËk ewxKþæwËdk ZuKwlyd eÔgêwél, gZêiwd gwvlwËbËmk xdkþè RdMËYk Dek dwkKyt Aw¢ßiY exkPwldw„ eÙxagyk AdøZi ‘oÖxmxqZ’, exúPËiËk eÞxmqYeÞw® Ìodwgwxpdyk ÌoUwB xQl ogPwBËZ gr AeËkmd; lq lq xdkþè iwdÖn pZøw, cnêY, ggêk xdjêwZd„ GB gwxpdy RdMËYk Dek GB bLly KiêoÔPy gZêiwd ewxKþæwËdI AgøwpZ ÌkËLËQ„ AdøxbËK hwkËZk, oÖovMxVZ xgmwl Ìodwgwxpdy PyËdk pwËZ dwKwxdP×gwxd ÌLËlI Ìj ÌqË¢ Zwkw AgøwpZ owflø ÌbxLËt jwËâQ ÌoxU pl Kwmôyk, Awowi, xiËRwkwi, dwMwløw«op ÌbËmk AhøìæËk RdMËYk Dek bLly KwËti I pZøw-xdjêwZd-cnêY BZøwxbËZ gykZò eÞbmêd„

1998 owËlk Ìi iwËo hwkZ I ewxKþæwËd Ìj ewkiwYxgK xgËýfwkY NËUËQ ZwËK exúPiw AwxceËZøk xgkØ˦ xgËbÛwp xpËoËg ÌbLwk GKUw eÞgYZw AwËQ„ xKìæÖ GB xgËýfwkËYk eÔgêwek NUdw xgËmönY KkËl, GB xgËýfwkËYk oËŠ mwoK ÌmÛYyk DuowËpk KwkY L^ÖxUËt ÌbLËl Ggv jÖ£ßkwÄÛop eÖ^xRgwby ÌKëbÛyt Ìbm†Ëlwk GgøwewËk hÔxiKw ejêwËlwPdw KkËl ÑgxmðK owixkK AaêdyxZ-kwRdyxZ ÌaËK GB Ìbm†Ëlwk Ìgwiw Ìgk pËlw ÌoLwËZk oËŠ exúPËik Ìbm†Ëlwk byNêxbËdk oÖoóeKê„ DeËbm, eÞxmqY, xmqw ofk oËgêwexk oikwþè ¢ßt BZøwxb og KwËRB exúPËik ÌKëbÛ Ìbm†ËlwB ogoit xdcêwkK hÔxiKwt ÌaËKËQ„ ewkiwYxgK Ìgwiw xgËýfwkËYk o®wpLwËdK AwËM hwkËZk eÞxZkqwiìèy pVwu KËk Pyd xgËkwcy Ìj AwItwR Z×ËlxQËld ÌoUwI xgËmn ZwuejêeÔYê„

 

gwvlwËbm : eÖkËdw kwËÄÛk eÖdþÿwed I iÖx£ßËjw¦wËbk eúPwbeokY

ewmðêgZyê Ìbm†Ëlwk oËŠ gwvlwËbËmk AxhšZwk ÌqË¢ †kØZòeÔYê xKQÖ Zfwu AwËQ Ìj†Ëlw ÌLtwl Kkw bkKwk„ gwvlwËbËmk eÞxZÅw GKxU omþè þñwcydZw jÖ˦k icø xbËt GB jÖ˦ RdMY Ggv eÖxlm, xgxWAwk I Ìodwgwxpdyk oboøkw xQËld GKwZô I AxgËâQbø„ GB gwxpdyk AËdK obËoøk gykZòeÔYê lrwB Ggv AwZôZøwM AxgþôkYyt pËt awKËg„ gwvlwËbËmk ÌoB jÖ˦k oit, lrwB KkËZ KkËZ owixkK gwxpdyk oboøop eÖËkw ÌbËmk iwdÖËnk iËcø GKxU xdeyrdiÖ£ß, ÌmwnYiÖ£ß oiwËRk þñeíB MËr DËVxQl„ eÖkËdw c^wËPk KÚxn, xmùe, AwBd, eÞmwod, xmqw, þñwþÿøgøgþÿw Ìjid Gk oËŠ AoŠxZeÔYê xQl ÌZixd AoŠxZeÔYê xQl gleÞËtwMKwky ovþÿw gËl exkxPZ gwxpdy†Ëlwk RdxgxâQdí I xdeyrdiÔlK KwVwËiwI„ Gog xgnËt AvmMÞpYKwkyËbk Aþÿwd bÛØZ eÞwxìæK pËt jwt„ Zwk ek xKhwËg Awgwk eÖkËdw ogxKQÖk eÖdgêwod pt Zwk BxZpwo Awikw ogwB Rwxd, ZwËpkI G xgnËt exkûKwkhwËg AwiwËbk RwxdËtËQd„

xZxd þñwcyd kwÄÛ xpËoËg gwvlwËbËmk AhÖøbËtk AgøgxpZ eËkk Agþÿwk owk ovËqe KËk gËlËQd, “gwvlwk bÖhêwMø, AwBdwdÖM D£kwxcKwkyk gbËl ogêþæËkk ÌdZÚZò GËoËQ ZwËbkB Pwlwd„ gwxYRø, xmqw, ovÆÚxZk ÌqË¢I ZwkwB„ Ìj owixkK Axfowk ewxKþæwxd ÑodøËbk owËa b^wxrËt iÖx£ßËjw¦wËbk xdiêÔl Kkwk Rdø xQËld oËPÄ xZxd xdËR AwR AwkI Dââ eËb oiwoyd„ Ìj eÖxlm Axfowk ÌbmËeÞxiK iÖx£ßËjw¦wËbkËK cËk Ìowebê KËkËQ ewxKþæwxdËbk pwËZ xZxd Awgwk iÖx£ßËjw¦wËbk dwËi Éxltw Ìgk KkËZ gøþæ„ Ìj Awilwkw kwZxbd ÌLËU ÑZxk KËkËQ kwRwKwk gwxpdy Zwkw iÖx£ßËjw¦wËbkËK PwK×xk xbËt btw eÞbmêËdk AxcKwky„ Ìj xmqK ÌbËmk WwËK owrw xbËZ ewËkdxd xZxdB AwR ZkØYËbk xmqw ÌbItwk gwpwdw KkËQd„ Ìj gøgowty þñwcydZw jÖ¦KwËl P×xUËt gøgow KkËQd, xZxd iËd KËkd RdMYËK VKwËdw Zwk RdôMZ AxcKwk...exkKùedw xghwËMk Ìj KiyêËK ÌmwnËYk exkKùedw Kkw ÌmLwËdw pËtËQ gQËkk ek gQk cËk, xZxdB GLd oiwRZËìè D£kËYk exkKùedw ÑZxk KËkd„ jÖ¦ PlwKwËl jwkw ewxKþæwxdËbk pËt eÞPwkYwt i£ exkZwËek xgnt, jwËbk KdËodËUÛmd KøwËóe ÌaËK AwZôÂx¦ Kkwk Kaw, oKËlk AËMwPËk Zwkw   ogêþæËk ÌdZÙËZòk Awod bLl KËk gËoËQ„’

GhwËgB 1972 owl ÌaËKB ÂkØ pt RdMËYk ekwRËtk þñeí I lrwBËtk Dek b^wxrËt gwOwxl mwoK ÌmÛYy xdËRËbk qiZw ovpZ KËk Ggv ZwËbk qiZwk PPêwk iËcø xbËt ÂkØ pt Awbi iÔlcd ovgcêd„ GB eÞx¢ßtw xdËRk eÞËtwRËdB xgmð eÖ^xRgwby gøgþÿwk oËŠ AxcK ÌaËK AxcKZk pwËk oóeÙ£ß pËZ awËK, iÖx£ßjÖ¦ xgËkwcy iwxKêd jÖ£ßkwÄÛ Ìjid GLwËd RwtMw KËk Ìdt, ÌZixd RwtMw KËk Ìdt jÖ¦wekwcy mx£ßoiÔpI„ hwkËZk mwoK ÌmÛYyI GB AwxceËZøk eÞx¢ßtwk oËŠ xgxhdíhwËg jÖ£ß xQl„ gwOwxl mwoK ÌmÛYy ¢ßËi AaêÐdxZK qiZwk dZ×d gÙ£ ÑZxk KËk, Ìj qiZwk oËŠ eÖx^Rgwby Duewbdmyl eÞx¢ßtwk ÌjwMwËjwM jw xQl Zwk PwBËZ AËdK Ìgxm xQl (Ñgc+AÐgc) gwxYRø I lÖŸd„ eÞcwdZ lÖŸËdk icø xbËt Ìj ÌmÛYy b^wrwt ZwËbk ZwB Agl¹d pËt b^wrwt xdeyrdKwky gøgþÿwk eÖkËdw AwBd gøgþÿw, AwilwZwxìèK gøgþÿw, iwxlKwdw gøgþÿw ÌZw AqZ xQlB„ gleÞËtwËMk eÞxZÅwd xpËoËg eÖxlm, kqy gwxpdy I owixkK gwxpdyËK gøgpwËkk eÞx¢ßtwt eËk qiZwt xdËRB AwxgêhÔZ pt owixkK gwxpdy„ gwvlwËbm eÖËkwbþæÖk eÖkËdw RwtMwt xfËk jwt„ owixkK gwxpdyËK qiZwk ÌKËëbÛ xdËt Awowk eÞx¢ßtw ÂkØ pt 1975 owËl„

bÖB bmËKkI Ìgxm oit MYZìè kqw I DdítËdk dwËi owkw ÌbËm Ggv owgêËh#iZò I AL¡Zw kqwk dwËi ZwËbkËK ewgêZø P›MÞwËi ÌjhwËg gøgpwk Kkw pËtËQ ZwËZ eÞwK-iÖx£ßjÖ¦ eÖkËdw KwVwËiwB AwkI ÌRwkbwk pËtËQ„ 80 bmËK owkw ÌbËm Qw¢ mÛxiK RdZwk iÖËLwiÖxL owixkK gwxpdyËK b^wr KkwËdw pt„ GkmwËbk ÌdZÚËZò gÙpu owixkK AwilwËbk opËjwxMZwt lÖŸd KwkyËbk Agwc xgKwËmk KwËR ÌjhwËg owixkK gwxpdyËK gøgpwk Kkw pt ZwËK GKiw¢ BËëbwËdxmtw gw xPxlk oËŠB Z×ldw Kkw PËl„ Gkmwb ÌMwÅy GB gøgþÿwËK xPkþÿwty kÕe Ìbgwk ÌPÄw KkËlI MYAwËëbwlËdk xgKwËmk KwkËY ZwËZ oqi pdxd„ AwËëbwlËdk iÖËL Gkmwb okKwËkk eZd NËU Ggv xdgêwxPZ okKwËkk jw¢w ÂkØ pt, ekek bÖËUw eÞcwd blB qiZwt AwËo„ xKìæÖ kwËÄÛk Ìi#xlK PxkË¢k ZwËZ ÌKwd exkgZêd ptxd„ KwkY xdeyrdiÔlK gøgþÿwk icø xbËt lwhgwd ÌmÛYyxUB MZ 27 gQËkB ¢ßËi ovpZ pËtËQ„ KLËdw owixkK mwod KLËdw xdgêwPd ÌjhwËgB GËbËm qiZwk AwBdMZ ÌPpwkw b^wr KkwËdw pËtËQ ZwËZ GB gwOwxl mwoK ÌmÛYyk ÌPpwkw ewùUwt xd„ GB eÞxKtwt kwRÐdxZK bËlk exkPt eÞKÚZeËq ÌM#Y„

GËZ gké Adø AwËkK, AwewZbÙËÄ Ki bÙmøiwd pËlI, Ìj ovþÿwxU AËdK Ìgxm †kØZòeÔYê hÔxiKw ewld KËk gËl cwkYw Kkw pt xKìæÖ Ìj ovþÿw xdËt dykg awKw eÞwt GKBkKi eÞaw, ÌoxU pl; ÌMwËtëbw ovþÿw„ GxU AwËkKxU ‘AbÙmø’ qiZwgwd þÿwty mx£ß„ dykgZw eÞaw gw xdti pËlI AËdK xgËmnš G†ËlwËK ÌiwUwiÖxU ‘IËed xoË¢ßU’ iËd KËkd Ìj, xgËmnZ 75-Gk ek ÌaËK GLd ejêìæ kwRÐdxZKbl MVd, DË£Rdw oÙxÄ, xdËtwM, AdøËbk Dek ÌZw gËUB GidxK okKwky bËlk ÌdZwËbk Dek Lgkbwky BZøwxbËZ GB ovþÿwk hÔxiKw AËdK ÌqË¢ xdcêwkK hÔxiKw ewld KËkËQ„ owóeÞxZKKwËl GB ovþÿwk xgkØ˦ xgxhdí ejêwËt pþæËqe, ovNwZ oÙxÄ, cµvowZôK KwR BZøwxbk AxhËjwM D¤wed Kkw pËtËQ„

 

gwvlwËbm : dZ×d lÖËUkw ÌmÛYyk D¨g I iwxKêdy D¦wk

GhwËgB MZ 27 gQËk GËbËmk AaêdyxZ, ÌmÛYy I owiwxRK mx£ßk AËdK kKi exkgZêd Ggv hwvP×k pËtËQ„ D¨ÖZ pËtËQ xgmwl oóex£mwly GKxU ÌmÛYy, KwËlw UwKwk iwxlKwdw jwËbk AdøZi exkPt„ AdøxbËK oóex£pyd ÌmÛYyk AwtZd I KwËRk ckYI ewËùUËQ„ oiwËR ÌmwnY I gédwk kqwKgR xpËoËg xdeyrdiÔlK gøgþÿwk mx£ßgÙx¦ pËtËQ„ GB gøgþÿwk AdøZi xhx£ xpËoËg gleÞËtwMKwky ovþÿwoiÔpËK kwLw pËtËQ„ owixkK gwxpdyËK ÌZwnY KËk xdËRËbk eÞËtwRdiËZw ZwËK KwËR lwMwËdw, ciêËK kwRÐdxZKhwËg gøgpwk BZøwxb gZêiwd mwoK ÌmÛYyk xgxhdí AvËmk kØxUd KwR„26

gwvlwËbËm AwìæRêwxZK eÖ^xRk eÞgwp xmùeLwËZ LÖgB Ki, GxU eÞcwdZ GËoËQ gwxYRøgcêK kÕËe, ‘ ÑgËbxmK owpwjø’ dwËi„ Gk oËŠ GLd ÌjwM pËtËQ GdxRI„ GB eÖ^xRk eÞgwp gwvlwËbËmk Ìj ckËdk AwhøìækyY lÖËóed mx£ßk oÙxÄ KËkËQ I Zwk xgKwm NxUËtËQ Zw Duewbdmyl xgxdËtwM, eÞjÖx£ßMZ xgKwm Ggv RwZyt oixÄMZ DËbøwMËK gwk gwk ejêÖbþæ Kkwt iÖLø hÔxiKw ewld KËkËQ„ gZêiwËd mwoK ÌmÛYyk oËŠ ZwB AwìæRêwxZK eÖ^xRk eÞxZxdxcËbk oóeKê AxgËâQbø„ AwìæRêwxZK eÖ^xRk eÞgwËp dZ×d xKQÖ Dewbwd ÌbLw jwËâQ MZ KËtK gQËk„ Gk iËcø DËlöLËjwMø xQl Ìmtwk iwËKêU I xgËmnhwËg lqøYyt„

1995-96 ÌaËK Ìmtwk iwËKêËU xgËbmy xgxdËtwM AwoËZ ÂkØ KËl„ 1996 owËl Ìmtwk iwËKêËU GB xgxdËtwM xKQÖ xgËbmy ÌKwóewdy I fUKwgwRwËk gÙpu xgxdËtwMKwky Ggv Ìbmy xKQÖ eÞhwgmwly ÌMwÅyËK xgeÖl iÖdwfw ARêËdk oÖËjwM bwd KkËlI lq lq q×Ëb iwdÖËnk Rdø Ìj htwgp xgejêËtk oÙxÄ KËk ZwËK ‘xdkypËbk MYpZøw’ glËlB xVK glw pt„27 MZ GK bmËK gwvlwËbm ÌZ# I MøwËok xgeÖl oóeb eÞwx® I LÖgB lwhRdK xgxdËtwËMk NUdw ¢ßiwìñËt DËdôwxPZ pËtËQ„ oøwËUlwBU eÞjÖx£ßk GB jÖËM xgËmðk gÙpu ÌZl I Møwo ÌKwóewdy†Ëlw Ìj G Lgk AËdK AwËM ÌaËKB RwËdd ÌoxU ZwËbk xgxhdí exkKùedw ÌaËKB A^wP Kkw oºg„

Gkmwb okKwk xoxiUwËkk oËŠ P×x£ßk icø xbËj GËbËmk oóeb xdËt Ìbmy-xgËbmy lÖËUkwËbk pxklÔËUk oÖPdw KËkxQËld, xgGdxe AwiËl Ax…ËWëUwËlk oËŠ P×x£ß oóewbËdk icø xbËt Zwk cwkwgwxpKZw AgøwpZ awËK„ AwItwiy lyM okKwËkk oiËt eÔgêgZêy okKwkoiÔËpk exkKùedw I Kwjê¢ßËik oÔ¢ cËk 23 göËK xgxhdí gÉRwxZK ovþÿwoiÔËpk gËëbwgþæ Ìbgwk Rdø KwR KËkËQz gwvlwËbËmk oyxiZ Møwo oóeb jw GËbËmk AaêÐdxZK DdítËdk Rdø LÖgB †kØZòeÔYê pËZ ewkËZw Zw xKhwËg GKxU htwgp ÌgwSw pËZ jwËâQ Zw gÖSËZ ÌMËl GËbËmk AaêdyxZk Dek qiZwk Ìj ÌPpwkw ZwËKB Delx³ Kkw oºg pËg„28 GB eÖkËdw Møwo P×x£ßk gwþægwtËd dZ×d dZ×d AwkI Møwo P×x£ßk ÌeÞqweËUB GËoËQ eÞaËi ‘Ìowfw’ I eËk ‘pwdw’ Ggv xeoËKwk P×x£ßk NUdwgly„ Gk iËcø gwvlwËbËm iwxKêd KiêKZêwËbk gwxYxRøK ofkI AËdK ÌgËrËQ„ ÌgËrËQ iwxKêd ÌodwËbk GËbËm AwMiËdk gøgþÿw, ÌgËrËQ iwxKêd ÌodwKiêKZêwËbk ofl„29

hwkZ I ewxKþæwËd ewkiwYxgK Ìgwiw xgËýfwkËYk NUdw NUgwk ek ÌaËK gwvlwËbËm iwxKêd owixkK eÞhwg gÙx¦k oeËq GUwËK GKxU jÖxz£ß xpËoËg b^wr KkwËdwk ÌPÄw Goit ÌaËKB lqøYyt pËt DËV„ glwB gwÉlø Ìj, Gxmtwt AaêÐdxZK-kwRÐdxZK I ÌoB KwkËYB owixkK AwxceZø xgþæwËkk Rdø hwkËZk AgøwpZ ÌPÄwk Kaw ogêRdxgxbZ„ hwkËZk ewmêðgZêy q×bÛ Ìbm†Ëlw hwkËZk GB AwMÞwoy hÔxiKwk iÖËL og oitB xdkwe£wpydZwk iËcø awËK„ gwvlwËbm, ewxKþæwd, Ìdewl, mÛylvKw oKËlkB eÞwt GKBkKi AxhšZw„ GUw ÌKwËdw owóeÞbwxtK xgnt dt„ GxU pl gÙpu e^ÖxRk AwMÞwoËdk GKxU ÌPpwkw„ hwkËZk ewkiwYxgK xgËýfwkY GB Agþÿwk AwkI AgdxZ NxUËtËQ„ xKìç GB hwkZËK ÌVKwËdwk Rdø iwxKêd jÖ£ßkwËÄÛk eÞmwodËK ÌWËK Awdwk eÞþæwgdw eÖËkw gwþægZwk Dek eÞZwkYwk eÞËle ÌlËe Ìbgwk ÌPÄw Qwrw Awk xKQÖ dt„

iwxKêK jÖ£ßkwÄÛËK hwkZ xgËkwcy xKvgw hwkZËK iwxKêd xgËkwcy xpËoËg ÌbLwk eÞgYZw GËbËm Ìgm eÖkËdw„ GËqË¢ iwxKêdeìÿy Ggv hwkZeìÿyËbk HKø AwËQ„ bÖblB RÖRÖk ht ÌbxLËt xdËRËbk hÔxiKwËK jÖx£ßjÖ£ß KkËZ ÌPÄw KËkd„ xKìç Awikw xgmðgøwvK AwBGiGf, GxWxgk Kwjê¢ßi ejêwËlwPdw KËk ÌbxL xKhwËg GB AéËl iwxKêd þñwaê, gÉRwxZK ovþÿwoiÔËpk þñwaê Ggv hwkZyt gÙpu eÖ^xRk þñwaê GKoÖËk g^wcw pËt jwt„ GgQËkk GxeÞl iwËok eÞai xbËK RdiËZk PwËe eÞcwdiìèy I xgËkwcy blyt Ìd¢y Møwo kfZwdyk xgkØ˦ xdËRËbk Agþÿwd eÞKwm Kkgwk ekxbdB gwvlwËbËm iwxKêd kwÄÛbÔZ xgkx£ß I ÉK×Ëik oÖËk gËld Ìj gwvlwËbmËK AgmøB hwkËZ Møwo kfZwdy KkËZ pËg„ Gkek ÌaËK xgmðgøwvKI Gk oeËq “MËgnYw xkËewUê” Ìbtw ÂkØ KËkËQ„ hwkËZ gZêiwd ÑgËbxmK xgxdËtwËMk ckYI xR-7 hÖ£ß ÌbmoiÔËpk gÙpu eÖ^xRk oËŠ Zwk D£Ëkw£k oóeKêB xdËbêm KËk„ ÌoKwkËYB gwvlwËbm jLd hwkZyt eËYøk gwRwËk exkYZ pt ZLd Ìoog eËYøk iËcø hwkZ I jÖ£ßkwÄÛ ÌdZÚZòwcyd exúPiw ÌbmoiÔËpk gÙpu eÖ^ÖxR xKhwËg xiËlxiËm awËK ÌoUw GKU× ÌLtwl KkËlB ÌgwSw jwt„ iwxKêd eÞmwod ÌoKwkËYB hwkËZËK GB AéËlk eÞcwd I eÞxZxdxcZòmyl mx£ß iËd KËk„ gþçZ: hwkZyt mwoK ÌmÛYyk ÌaËK iwxKêd mwoK ÌmÛYyËK xgxâQdí Kkw GLd LÖgB KxVd„ ÌoRdø GËbk xgkØ˦ RdMËYk lrwBËtk iËcøI ÌjwMoÔ¢ awKw eÞËtwRd„ ZwkekI iwxKêd-hwkZ §ë§ awËK ewËk, Ìjid §ë§ awKË ewËk xR-7 hÖ£ß Ìbm†Ëlwk iËcøI„ xKìç ZwËK qÖbÛ ÌbËmk xdkwe£w xpËoËg gYêdw Kkw iÔLZw gw mtZwxd Qwrw Awk xKQÖ dt„ glwB gwÉlø Ìj, gwvlwËbËmk AaêdyxZ-kwRdyxZ GidxK Ìq¢I xgeÖlhwËg iwxKêd AaêdyxZ-kwRdyxZ I owixkK RwËlk Avm„ GB iwxKêd RwËl xR-7 hÖ£ß Ìbm AwËQ„ AwËQ hwkZI„

eÖ^xRgwby ÌKëbÛ AaêdyxZk xdRþñ ZwxMb, gwvlwËbmop ewmðêgZêy D£k eÔgê hwkËZ ÌZl Møwoop eÞwKÚxZK oóeËb xgxdËtwËMk xgmwl oºwgdw Ggv Pydop oiMÞ UwliwUwl AaêÐdxZK-kwRÐdxZK AwxceËZøk oËŠ oóexKêZ owixkK AwxceËZøk eÞËtwRËdk oËŠ iwxKêd owixkK xghwËMk Ìowfw xKvgw pwdw gw G RwZyt DËbøwËMk NxdÄ ÌjwM LÖgB þeÄ„ ÌKwËdw ÌKwËdw Agþÿwt, glwB gwÉlø Ìj, N^wxU Kkgwk PwBËZ Ìowfw Ggv xeoËKwk RwZyt gøgþÿw iwxKêd gwxpdy I ÌeåUwMËYk Rdø AwkI oÖxgcwRdK pt„ ZLd xdxbêÄ þÿwd dt, oiMÞ gwvlwËbmB ZwËbk xgPkYËq¢ pËZ ewËk„ hwkZ ÌoËqË¢ eÞcwd opËjwMy pËl ZwËZ AgwK pgwk xKQÖ awKËg dw„ mwoK ÌmÛYyk Awìæ:owkmÔdø Agþÿwk KwkËY gwvlwËbËmk owixkK LwZ ZwB okwoxk ÑgxmðK owixkK AaêdyZ I ÌK#mËlk GKxU Avm„ owgêËh#iZò GLd ZwËbk KwËQ GKxU ÌK#Z×ËKk xgnt„ oKl xgnt ejêwËlwPdw KkËl GB cwkYw AiÖlK pËg dw Ìj, gwvlwËbËmk owixkK AwcwowixkK gøgþÿw xgmð I AwéxlK eÞhÔËbk owixMÞK exkKùedwk Acydþÿ GKxU Avm iw¢„

 

owixkKyKkËYk ÌgokKwky LwZ

ÑgxmðK I gwvlwËbm ÌeÞqweËU GZqY Awikw Ìj AwËlwPdw, Zaø I jÖx£ß xgËmönY Kklwi Zwk eÞcwd Avm xQl Ìbmyt I AwìæRêwxZK GKËPxUtw eÖ^xRk xgKwm eÞgYZwt owixkKyKkËYk ÌjwMoÔ¢ ekyqw„ Ggv GËqË¢ AwËlwPdwt eÞcwdhwËg GËoËQ Ìodwgwxpdyop kwÄÛyt gleÞËtwMKwky ovþÿwk hÔxiKw Ggv oikwþè gwxYËRøk Kaw„ GLwËd owixkKyKkËYk AwËkKxU eÞx¢ßtw DËlöL dw KkËl owixMÞK eÞx¢ßtwk LÖg †kØZòeÔYê Avm gwb ÌaËK jwËg, ÌoxU pl okKwËkk gwBËk gleÞËtwËMk ÌgokKwky gøgþÿw, gøx£ß xdtìèYwcyd gwxpdy, Aþè Duewbd, Aþè gwxYRø, Ìemwbwk AþègøgpwkKwky LÖdy I oìèwoy ÑZxk„ Adøwdøw ÌbËmk iËZwB gwvlwËbËmI kwÄÛyt owixkKyKkËYk oËŠ ewlöw xbËt, KLËdw oóeÔkK xpËoËg GB LwZ oóeÞowxkZ I mx£ßmwly pËâQ„ P›MÞwi ÌiË›wexlUd eÖxlËmk DcµêZd KiêKZêw Ggv AþègøgowtyËbk oÔ¢ cËk ÑbxdK eÞKwxmZ eÞxZËgbËd glw pËâQ,

 

 “ÌbËm kwRÐdxZK D£we gwrwk KwkËY Aþè ovMÞËpk eÞgYZw Awgwk gwrËQ„ xgËmn KËk Ìe#k xdgêwPd Ggv xoxU KËewêËkmd xdgêwPd Ggv ZwËK xNËk AwËëbwlËdk oÔ¢ cËk oóeÞxZ AËþèk bwiI ÌgËrËQ„ þñtvx¢ßt hwky AËþèk eÞxZxUk eÔËgêk Z×ldwt eéwm pwRwk ÌaËK GK lq UwKw ejêìæ bwi ÌgËrËQ„ Gi-16 AwËM Ìbr lwL UwKwt xgx¢ß pËlI GLd AZøxcK Pwxpbwk KwkËY bÖB ÌaËK AwrwB lwL UwKwt, kwBËfl 30/35 pwRwk UwKwt ewItw ÌMËlI GLd 40/45 pwRwk, gëbÖK AwËMk 8/10 pwRwk þÿËl 12/13 pwRwk UwKw ejêìæ xgx¢ß pËâQ„ AxZoóeÞxZ GËK-47 Gk ÌPËtk AwcÖxdK GKxU Aþè P›MÞwËik AËþèk gwRwËk GËoËQ„ dwi GiËK-33„ GËZ GKBoËŠ bÖxU iøwMxRd ÌlwW Kkw jwt„ bwi eÞwt xZd lwL UwKw„

 

ÌbËm Aþè DuewbËdk xgxhdí KwkLwdwk Lgk GKwxcK ovgwbeË¢ gÉgwk GËoËQ„ xgËmnZ: KwUw kwBËfl, Rbêw Ìgwiw, KKËUl BZøwxbk xdtxiZ Duewbd I ÌKdwËgPw KwkI RËdøB ÌKwËdw xgþôtKk Lgk dt„ AwËkK xbËdk LgËk glw pËâQ; ‘AwMwkM^wIËtk gxþæËZ mZwxcK Aþè KwkLwdw AwËQ„31 Gog Duewbd oiwËRk qiZwgwd gøx£ßgMê ÌZw gËUB GidxK kwÄÛyt ÌMwËtëbw Awk AwBdmÙáLlw gwxpdyl oËŠ KZUw oóexKêZhwËg pËâQ Zw xdËt ptËZw xgZKê awKËZ ewËk xKìç Ìo xgZKêËK LÖg GKUw †kØZò ijêwbw Ìbtw KxVd„ eÖxlm, xgxWAwk GidxK Ìodwgwxpdy ÌaËK Aþè ewPwk pËt Aþè gwRwËk eÞËgËmk AxhËjwMI xgxhdí oiËt Ìmwdw ÌMËQ„ AdøxbËK Aþè Awibwdy ¢ßËi MZ bÖB bmËK xgþæwk lwh KËkËQ„ Aþè Duewbd, Aþè ewPwk Ggv Aþè Awiwbwdy ¢ßËi lwhRdK xgxdËtwËMk Ìq¢ pËâQ Gk gøgpwËkk Pwxpbw gÙx¦k KwkËY„ gøgpwËkk Pwxpbw ÌZw Gid Gixd gÙx¦ ewt dw„ Gk oËŠ oóex£ iwxlKËbk xgxdËtwM, iÖdwfw, qiZwk ckËdk okwoxk ÌjwM AwËQ„ okKwky bËlk GK ovob obËoøk gwowt Ìgwiw gwdwËdwk LgËk ZwB xgþôt ÑZxk pt dw„ ÌbËm AaêÐdxZK ZuekZwk ckd Ggv qiZwk PPêwk oËŠ Ìj AgøwpZ owixkKyKkY oóexKêZ Zw ovgwbeË¢k AwËkKxbËdk LgËk þeÄ pt„ LgËk glw pËâQ Ìj, gwvlwËbËmk oìèwoy ÌPwkwPwlwdy, iwbKbÛgø gøgowtyËbk xdkweb AwmÛt ÌKëbÛ I PwkY Ìq¢ pËâQ exúPi gwvlw„ LgËk AwkI glw pËâQ; ‘gwvlwËbËm hwkËZk ÐZxk xkhwlgwËkk eÞP×k Pwxpbw kËtËQ„ 500 UwKw ÌaËK AwrwB pwRwk UwKwt ÌiwUwiÖxU DdíZiwËdk hwkZyt xkhlhwk ewItw jwt„ UwKw ÌeËl xgË¢ßZwkwB oyiwìæ ewk KËk Ì¢ßZwk KwËQ Ìe#ËQ Ìbt„ ... hwkZyt AËþèk Pwxpbw gwvlwËbËmk ifþñl mpk†ËlwËZ Ìgxm„ ÌbËm xdgêwPd, pkZwl gw kwRÐdxZK AxþÿkZw xgkwR KkËl hwkZyt Aþè Ggv xgËýfwkL bÛËgøk xgx¢ß ÌgËrjwt„ MZ 3 iwo cËk Aþè xgx¢ßk pwk þñwhwxgËKk eÞwt x§†Y gËl ovxmöÄ oÔË¢ Rwdw ÌMËQ„ bibi GlwKwk AwËmewËm ÌgmxKQÖ Ìlb ËixmËdk KwkLwdwt GB Aþè ÑZxk pËâQ„32

Awikw ÌLwlw ÌPwËLB ÌbxL xKhwËg G†Ëlwk gøgpwk oóexKêZ okKwky-ËgokKwky-owiwxRK oóex£ I oiwËR oÙÄ oóeËbk bLl xgþæwk, qiZw bLl gw kqw, eÞxZeqËK pZøw, oìèwo, mÛxiK bid, gxþæ bLl, ÌPwkwPwlwdy, dwky xdjêwZd I ewPwk, RdMËYk eÞxZËkwËck ewùUw gøgþÿw, ÌhwUeÞwx®, xQdZwB, ÌgAwBdy gøgow, kwRÐdxZK AwxceZø, ciêyt gw owiwxRK føwxogwby mx£ßk ZuekZw oìèwo BZøwxbk oËŠ„ P^wbwgwRy, oìèwo I LÖd GKxU oÖovMxVZ Ìemw xpËoËg GLd eÞxZxÅZ„33 hwrwxUtw LÖdy I oìèwoy gøx£ß I MÞØe qiZwmwly gøx£ß gw ÌMwÅyk xdgêwPd, bLl, eÞxZeËqk Dek oìèwo BZøwxbËZ KwËR lwËM„ 34 owiwxRK, AaêÐdxZK I kwÄÛyt qiZwk oËŠ oóexKêZ awKgwk KwkËY Gog gøx£ß, gwxpdy gw ZuekZw bid gkwgkB eÞZwkYw I eÞpod pËt ÌaËKËQ„ AwBd gøgþÿw gw eÖxlmy gøgþÿw xKhwËg G†Ëlw opËjwMy pËt DËV Ìo xgnt xgþæwxkZ AwËlwPdwk bkKwk AwËQ gËl iËd pt dw„ xKìç bkKwk AwËQ eÖËkw kwÄÛ I qiZwk KwVwËiw xKhwËg oìèwoy pËt DËV Ggv xKhwËg q×bÛ mwoK ÌMwÅy qiZw I AËþèk gËl oiMÞ RdMËYk Dek PrwI pËt awKËZ ewËk AxdxbêÄKwl Ggv xKhwËg okKwky-ÌgokKwky, gøwkwKhÖ£ß I gøwkwKgxpêhÔZ mx£ßoiÔp ekþeËkk opËjwMy pËt DËV Zwk gÖdU AdÖcwgd„

 

ÌowxhËtZ BDxdtd : xgeögy-D£k owixkKyKkËYk eUhÔxi I flwfl

eÖ^xRgwby xgmðgøgþÿwt owixkK AaêdyxZ Ìj AxgËâQbø Ggv ÌoBoÔË¢ iwdxgK I gþçMZ oóeb cµvo Ìj Zwk Axdgwjê hÔxiKw Zw ZwB gÖSËZ ÌKwËdw AoÖxgcw pgwk Kaw dt„ xKìç Ìjog ÌbËm GB cµvowZôK I AiwdxgK gøgþÿw ÌaËK ÌgxkËt oiwRZìè dwËik GKxU gøgþÿw eÞxZÅwk DËbøwM Ìdtw pËtxQl Ìoog ÌbËm xKhwËg owixkK LwËZk xgeÖl xgKwm NUËlw? xgËmnZ: ÌowxhËtZ BDxdtËdk AxhšZw ejêwËlwPdw KkËl G xgntxU AwkI Ìgxm †kØZòeÔYê pËt DËV„ eZd pgwk AwM ejêìæ oikwþè Duewbd, oikwþè xgx¢ß Ggv owixkK gwxpdyk AwKwËkk xbK ÌaËK ÌowxhËtZ BDxdtd xQl x§Zyt þÿwËd, iwxKêd jÖ£ßkwËÄÛk ekB xQl Zwk þÿwd„ xKìç ÌowxhËtZ BDxdtËd owixkKyKkY NUËlw ÌKd Ggv xKhwËg Zwk eÞËmík D£k AdÖo¬wËd AwkI AËdK xgnt RxrZ pËt eËr„

eÖ^xRgwËb owixkKyKkY Zwk ÌhZËkk ZwxMb Ggv xgKwËmk GKxU flwfl, ÌowxhËtZ BDxdtËd xK ZwB? G xgnËt AwËlwPdw AËdK gøweK„35 ZwËZ dw xMËtI ovËqËe AìæZ: GU×K× glw jwt Ìj, oiwRZËìèk Ìj Ìi#xlK cwkYw Ìlxdd b^wr KxktwxQËld ZwËZ GB gøgþÿw ÌjËpZ× oóex£k Dek gøx£ßiwxlKwdw gw iÖdwfw xdhêk dt, GB gøgþÿw iwdÖËnk þñZ:ýfÓZê Ggv GKB oËŠ ovMxVZ owixÄK DËbøwËMk Dek xdhêkmyl, ÌjËpZ× GB gøgþÿw eÞxZËjwxMZw dt opËjwxMZwk Dek xdhêkmyl, ÌjËpZ× GB gøgþÿw iÖdwfw gw ÌKëbÛyhgd dt, oKl dwky-eÖkØn, xmÂ-gÙ˦k gþÖæMZ I AwxZôK eÞËtwRd ÌiUwËdw Ggv Zwk xgKwËmk lËqøB oóeËbk gøgpwkËK eÖ^xRgwËbk oËŠ Zwk iÔl ewaêKø xgëbÖ xpËoËg xPxpßZ KËk ÌoËpZ× Adø Ìbm bLl, gøweK RdMËYk Dek bid I xdjêwZd, iwdÖËnk oËŠ RwxltwxZ I eÞZwkYw, KÚx¢i Kiêovþÿwd BZøwxb ÌKwËdwxKQÖB GB gøgþÿwk oËŠ oŠxZeÔYê dt„ Awk ZwB owixkK gwxpdy, owixkK Duewbd, ÌMwËtëbw ovþÿw, bid-eyrËdk Adø ÌjËKwËdw gøgþÿw, AwìæRêwxZK owixkK ÌRwU, ÌgowixkK ejêwËt oìèwo, owixkKyKkY BZøwxb dw pËlI ÌowxhËtZ BDxdtËd kwÄÛyt ejêwËt owixkK ÌgowixkK AwilwZËìèk oËŠ oóexKêZ og†Ëlw xgnËtB DËlöLËjwMø xgKwm ÌbLw ÌMËQ„ ÌKd?

kØm xgeöËgk ek ek Rdxdkwe£w gw kwËÄÛk xdkwe£w oóexKêZ Ìj xPìæw, exkKùedw I DËbøwM†Ëlw ÌbLw ÌMËQ ZwËZ þÿwty Ìodwgwxpdy, ÌMwËtëbw ovþÿw gw xgmwl owixkK LwZ b^wr KkwËdwk ÌKwËdw RwtMw xQl dw„ AaêdyxZI ‘jÖ¦Kwlyd owiøgwb, Ggv Gkek Awgwk ‘dtw AaêÐdxZK dyxZ’ dwËik AwrwËl Ìj AwbËl b^wrwt ÌoUwI exkKùedw gw xPìæwiwxfK ptxd„ xgeögyËbk qiZw bLËlk iÖpÔZê ÌaËKB 17xU gÙpu eÖ^xRgwby kwËÄÛk HKøg¦ owiÛwRøgwby pwilw ÂkØ pt, Gk oËŠ xQl eÞai xgmðjÖ˦k htwgp Qwe„ GoËgk KwkËY, exkxþÿxZk Pwe Gid AËdK eÞx¢ßtwk iËcø ÌjËZ ÌowxhËtZ ÌdZÚZòËK gwcø KËk jw ZwËbk xdRþñ dt„ 20 bmËK GK kØm ÌlLK ZwB xlËLxQËld, “jÖ¦Kwlyd owiøgwb xQl AwiwËbk Dek AwËkwxeZ, jw AwËkwe KËkxQl eÞaiZ: Rwiêwd owiÛwRøgwb, x§ZytZ: eÞxZxgeögyËbk ZuekZw„ jÖ¦Kwlyd owiøgwb ÌKwËdw þñwhwxgK AaêÐdxZK dyxZ xQl dw„ xKìç ÌoB oiËtk exkxþÿxZËZ HxZpwxoKhwËg Ggv AaêÐdxZK GUwB xQl Aexkpwjê„36

¢ßiwMZ : owiÛwRøgwby pwilw I GKUwdw AìæNêwZiÔlK ZuekZw ÌiwKwËglw KkËZ xMËt GK ejêwËt ÌlxddËKI xhdíhwËg ÌMwËtëbw ovþÿw MËr ÌZwlwk xgnËt iZ xbËZ pt„37 1921 owËlk iËcø Gk ewmwewxm GK ewxUê kwÄÛ ovMVd ÌjhwËg b^wrwt ÌoUwI GKB eÞx¢ßtwk Avm„38 20 bmËKk ÌmËn ÌowxhËtZ BDxdtËd jLd exkKxùeZ AaêdyxZk oÔPdw pxâQl ZLd eÖËkw xgntxUB AhÔZeÔgê GKxU KiêKw¡ xQl„ eÞai eégwxnêK exkKùedwk owfËløk mZê xpËoËg †kØËZòk oËŠ ÌjxU xgËgPdw Kkw pËtxQl ÌoxU pl ‘AaêdyxZËZ eÞxZkqw LwËZ gøt bÛØZ KËi AwoËg„’ xKìç Zw ptxd, xgmð ÌeÛqweËU jÖ˦k føwxogwby jÖ¦ eÞþçxZ ÌiwKwËglw KkËZ xMËt ÌowxhËtZ BDxdtËd ewùUw gøgþÿwgly MÞpY KkËZ pt„ jwk ÌdZÚËZò dgø mwoK ÌmÛYy ÌowxhËtZ BDxdtd xglÖ® Kkwt Ìe#kxpZø KËkd ÌoB xiLwBl MkgwËPhI GB xgnËt GK ejêwËt gËlxQËd, “1933 owl dwMwbB føwxogwËbk W‰w gwRËZ ÂkØ KËkxQl bÛØZ„ ÌowxhËtZ BDxdtd jxb xpUlwËkk jÖ¦ bwdËgk kwþæw dw AwUKwËZw ZwpËl GB bÖxdtwUw AwR ÌKwawt awKËZ? xgm-xZxkËmk bmËKk MËr ÌZwlw mx£ß oóeb xbËt AwiwËbk RdMY føwxogwb DuLwZ KËkËQ„ xmùewtd dw pËl føwxogwËbk owiËd Awikw awKZwi xdkþè„40

gþZ×Z: GB føwxogwb Ggv xgmð owiÛwRøgwËbk KLdI eÞKwmø, KLËdwI eÞâQdí; KLËdwI eÞZøq pwilw, KLËdwI AìæNêwZiÔlK Zuek Zw BZøwxb ÌiwKwËglw KkËZ xMËtB ÌowxhËtZ Ìodwgwxpdy AxcKZk xdtxiZ I þækxgdøwËok KwVwËiwk xbËK AMÞok ptz jÖ¦ I jÖ˦w£k AxZiwdgyt eÖdxdiêwY KwËR xgeÖl I bÛØZ owflø AwËo„ xKìç ewmwewxm Ìodwgwxpdy I eÞmwod, Ìodwgwxpdy I ÌMwËtëbw ovþÿw ¢ßËiB GKxU AxZ bwdgyt qiZwck ovþÿwËZ exkYZ pt„ ewxUêk iËcø GËbk eÞhwg GZ gÙx¦ ewt Ìj, oiMÞ kwËÄÛk owixkK-ÌgowixkK AwilwZìèwdwtdËK gwcw Ìbtwk gbËl ewxUê pËt b^wrwt Zwk opËjwMy„ Awikw x§Zyt xgmðjÖ˦k xgeÖl owflø ekgZêyKwËl, xgËmnZ: ÄøwxlËdk iÙZ×øk ek ÌaËK ÌowxhËtZ BDxdtËdk eZd ejêìæ, GidxK gZêiwd kwxmtwËZI, og†Ëlw DËlöLËjwMø kwRÐdxZK exkgZêËd, qiZwk kbgbËl owixkK I ÌgowixkK AwilwËbk mynêglËtk hÔxiKwËKB ÌKëbÛyt AgþÿwËd ÌbLËZ ewB„41 GB eÞgYZw I eÞx¢ßtwËK gwBËk ÌaËK mx£ß ÌjwMwt owiÛwRøgwby AgøwpZ owixkK eÞþçxZ, AxcK ÌaËK AxcKZk pwËk owixkKyKkY, ÉixK, pwilw Ggv xgËmðk xgxhdí þÿwËd AwéxlKyKÚZ xgmðjÖ¦„ x§Zyt xgmðjÖ¦ Ìmn pËt jwItw oË£òI RwewËd iwxKêdy AwYxgK ÌgwiwgnêY Ìj KwjêZ: x§Zyt xgmðjÖ˦ xgRty AgþÿwËd eÞxZxÅZ ÌowxhËtZ BDxdtËdk eÞxZ ÉixK xpËoËgB Kkw pËtxQl Zw xdËt xgZËKêk oÖËjwM KiB AwËQ„ Gk ewùUw gøgþÿw xpËoËg ÌowxhËtZ BDxdtd ÐZxk KËk pwBËWÛwËRd Ìgwiw„ owixkKyKkËYk MËgnYw I AþèoŒwk eÞxZËjwxMZw ¢ßiwìñËt ipwKwm ejêìæ xgþZÚZ pt„ xgmð eÖ^xRgwby gøgþÿwt iwxKêd jÖ£ßkwËÄÛk ÌdZÚZò I KZêÙZò AaêÐdxZK ÌqË¢ xgmðgøwvK, AwBGiGf-Gk iËcø xbËt Ìjid eÞxZxÅZ pt ÌZixd Zw owixkK ÌqË¢ eÞxZxÅZ pt ekwxRZ xKvgw oËgêwexk jÖ¦ËRwU døwËUw MVËdk iwcøËi„ ÌowxhËtZ BDxdtdI ewùUw xgxhdí ÌbËm Zwk Dek xdhêkmyl okKwk MVd, owixkK gwxpdy ÌeÞkY, xgxhdí ÌbËm owixkK gwxpdyk iËcø KwR BZøwxb ÂkØ KËk„ døwËUwk ewùUw MxVZ pt Itwkm„’

GoËgk iËcø xbËt xgËmð AwxceZø xgþæwËk ÌowxhËtZ BDxdtd Ìgm oglhwËg iwxKêd jÖ£ßkwËÄÛk oËŠ eÞxZËjwxMZw KkËZ oqi pt xKìç bÛØZ qteÞw® pËZ awËK Zwk Awxb eÞxZmÞØxZ„ AgøwpZ owixkKyKkY Ggv owixkK-ÌgowixkK AwilwËbk GKâQ¢ qiZwglt MVËdk iËcø ÌbËmk ÌhZk mx£ßmwly pËZ awËK Gid GKxU ÌmÛYy jwk xgmðbÙxÄhxŠ, þñwaê, Kiêe¦xZ, RdMËYk oËŠ oóeKê BZøwxbk ÌKxëbÛt xgnt pËlw, KZêÙZò, qiZw K×xqMZKkY, xdeyrËdk RwlËK ÑgcKkY, RdMËYk oóeËbk Dek KZêÙZò I iwxlKwdwËK jÖx£ßjÖ£ßKkY, xgxhdí ÌbËm xdËRËbk AwxceZø oÙxÄËKB eÞcwd †kØZò eÞbwd, iZwbxmêK eÞËmí AwËlwPdw gw xgZKê xKvgw xgxhdí ejêwËt RdMËYk Avm MÞpYËK xdkØuowxpZ Kkw BZøwxb„ glwB gwÉlø, G†Ëlwk oËŠ oiwRZËìèk ÌKwËdw oóeKê ÌdB„ oóeKê ÌdB gËlB Gog mx£ß I eÞx¢ßtwk mx£ßgÙx¦ oiwRZËìèk AgËmËn-Gk eZdËKB ZòkwxìñZ KËkËQ„ Ggv Awikw lqø KËkxQ AwilwZËìèk xgKwËmk iËcø xbËt MxVZ I lwhgwd ÌmÛYyxUB ÌowxhËtZ BDxdtËdk eZd I dZ×d eÖ^xRgwby jw¢wt ÌdZÚZò xbËtËQ„ gZêiwËd oiËtk kwxmtwd bÖgÙê£ dgø iwxlËKkw ÌoB ÌmÛYykB Avm„ glwB gwÉlø, kØm owixkK gwxpdy gkwgk GËbk oËŠB xQl„ GB owixkK gwxpdyk Awmygêwb xdËtB Kwiwd ÌbËM Ggv e^wP mZwxcK iwdÖnËK pZøw KËk 1993 owËl xdgêwxPZ WÖiwËKI DËâQb Kkw BËtxluxoËdk eËq oºg pËtxQl„

 

Deovpwk : ÌKwawt b^wrwËgw?

KËdêl ZwËpkËK xdËt ÂkØ KËk AwiwËbk AwËlwPdwt AËdK xgntB GËoËh„ ÑgxmðK ÌeÞ…weU, xgmð eÖ^xRgwby gøgþÿwk oËŠ owixkKyKkËYk oóeKê, Ñgniøpyd I xdeyrdiÖ£ß oiwR MVËdk ÌPÄw I oioøw Ggv gwvlwËbËm owixkKyKkËYk kwÄÛyt I ÌgokKwky ÌPpwkw Ggv Zwk AwìæRêwxZK ÌjwMwËjwM„ xKìæÖ GLd xKhwËg Awikw AwiwËbk AwËlwPdw Ìmn KkËZ ewxk? Awikw owixkK gwxpdyk oÿwty KwVwËiw xdËt KËdêl ZwËpËkk oÖË¢ AwËlwPdw ÂkØ KËkxQlwi„ Ìodwgwxpdyk GB KwVwËiwMZ xgnt xdËt ÌKwd xo¦wìæ GËlB xK GKUw oËìæwnRdK RwtMwt Awikw AwoËZ ewxk? GKiw¢ ZwËZB xK RdMËYk xdkwe£wk oioøwk Rgwg Ìbtw jwËg?

Awikw AwiwËbk AwËlwPdwk iËcø xbËt ÌbËLxQ owixkK gwxpdyk xgbøiwd KwVwËiw gþçZ jw KËk ÌoUw pl, mwoK ÌmÛYyk oóeÞowxkZ pþæ xpËoËg, GB ÌmÛYyk gleÞËtwËMk ovþÿw xpËoËg KwR Kkw„ Ggv GB KwËRk oÖxgcwk Rdø ÌMwedytZw, RgwgxbxpZw, þækxgdøwo GidhwËg b^wr KkwËdw pt Ìj, Gk iËcø xbËtB MËr DËV GK RxUl AwilwZwxìèK KwVwËiw jw KLËdw KLËdw xdËRB qiZwck mx£ßËZ exkYZ pËZ ewËk„ AwìæRêwxZK mx£ß Zw gÙpu owiÛwRøgwby xgmð gøgþÿw ÌpwK gw dw ÌpwK, gwvlwËbËmk ÌqË¢, hwkËZk iËZw GKxU mx£ßmwly kwÄÛ ZwËbk eËqI GkKi KwVwËiwËZ xdRþñ eÞhwg ÑZxk Kkw opR pt„ AdøxbËK GB KwVwËiw xbËt GidxK ‘owgêËh#iZò’ kqw KkwI o¹g  ptdw„ jw Kkw oºg pt Zw pl, mwoK ÌmÛYyk eËq RdMYËK bLl Kkw„ Dekìæ GB KwVwËiw xdRþñ gwxpdyk iËcøI Ñgniø I xdeyrËdk KwVwËiwËK oóeÞowxkZ KËk„ gleÞËtwMKwky ovþÿwk iËcøI Ìj ÌmÛYy Ðgniø awËK, xdeyrd awËK, ewmwewxm Gog ovþÿwËZI Ìj Ñgniø I xdeyrd xgËkwcy xPìæw bwdw g^wcËZ ewËk GidxK Zwk xgËýfwkY NUËZ ewËk Zwk AËdK DbwkpkY xgËmðk xgxhdí ÌbËm AwËQ„ AËdK NUdw ptËZw ARwdwB kËt ÌMËQ„ gwvlwËbËm 1948 owËlk eÖxlm xgËbÛwp, 1971 owËlk iÖx£ßjÖ˦k ÑoxdK-Axfowk-eÖxlm-xgxWAwk oKËlk oxóixlZ eÞxZËkwc, 1975 owËlk KËdêl ZwËpËkk ÌdZÚËZò xoewpyËbk xgËbÛwp, 1995 owËl Awdowk xgËbÛwp GkB xKQÖ xKQÖ DbwpkY„

xKìç ZwkekI gleÞËtwMKwky ovþÿwk xKvgw Zwk KwVwËiwMZ eÖdxgdøwËok Kaw AwiwËbk owiËd ÌKwd gwþæg exkgZêËdk oºwgdw DexþÿZ KËk dw„ KwkY owiwxkK xKvgw Zwk ea cËk Adøwdø gleÞËtwMKwky ovþÿwk AwilwZwxìèK KwVwËiw xKvgw Zwk RdxgxâQdí gw MYxgËkwcy Pxk¢ xdQK GB gwxpdyk iËcø ÌaËKB ÑZxk pt dw„ GB gwxpdyk oboøkw xdËR xdËRB GkKi ÌKwd Agþÿwd MÞpY KËkd dw„ GB Agþÿwd oÙxÄk ÌeQËd x¢ßtwmyl awËK eÖËkw oiwËRk qiZwk KwVwËiw„ eÖËkw oiwËR xdeyrd, Ñgniø I gleÞËtwËMk GKxU gxp:eÞKwm pl owixkK gwxpdy Ggv xgxhdí gwxpdyk xdxbêÄ ckd„ oÖZkwv eÖËkw oiwR jxb xdeyrd, Ñgniø, oìèwo Awk gleÞËtwËMk Dek xhx£ KËk xUËK awËK ÌoËqË¢ owixkK gwxpdyËK AwlwbwhwËg DuewbdiÖLy, MYiÖLy gwdwËdwk Kaw gw xPìæw Aaêpyd pËt jwt, eÞZwkYwiÔlK pËt b^wrwt ‘eÖxlmËK RdMËYk kqK’ xKvgw xgxWAwkËK ‘ ÌPwkwPwlwd xgËkwcy ÑoxdK’ xpËoËg ZwËbk ÌgowixkK mkyKËbk Ìbtw oyiwdwI iwËS iËcø AxZ¢ßi KËk„

owixkK gwxpdyk xgntxU xdQK AaêdyxZk gw AaêgkwË¥k xgnjI dt„ gwvlwËbmop xgxhdí ÌbËm “owixkK LwËZ gøt KiwI: xmqw/þñwþÿø LwËZ gøt gwrwI” GxU GKxU RdxeÞt Ggv LÖg †kØZòeÔYê ÌmöwMwd„ xKìæÖ Gk Aaê GhwËg Ìdtw xVK dt Ìj, xdQK AaêgkwË¥k ÌqË¢ xKQÖ exkgZêd AwdËlB exkxþÿxZk iËcø †YMZ ÌKwd exkgZêd AwoËg„ AËdËKk cwkdw, owixkK gwxpdy gøwkwËK awKËlB gw mwod qiZw owixkK gwxpdyk pwZ ÌaËK ÌgowixkK gøx£ßËbk pwËZ ÌMËlB GKxU MYZwxìèK oiwR eÞxZÅw Kkw oºg„ gÉ Ìbm owqy : AwdÖÅwxdK owixkK mwod ÌMËQ-xdjêwZd, xdeyrd, lÖŸd awËixd„ GidxK ZawKxaZ MYZËìèk iËcøB owixkK ÌRdwËkl, ÌgowixkK Awilw I lÖËUkw cxdK ÌmÛYyk dZ×d xgnw£ß gÙ£ ÑZxk pËtËQ„ oìèwo gøweK owiwxRK ÌPpwkw xdËtËQ„ ÂcÖ xdgêwPËdk AxþæZò awKw I dw awKwk exkxþÿxZËZ ÌZid ÌKwd exkgZêd ÌbLw jwtxd„

gøwkwËK AgþÿwdkZ þÿwty Ìodwgwxpdy oóeËKê Awikw ZwËpk-Gk Kaw þôkY KkËZ ewxk„ xZxd gËlËPQd : “Awxi QwDxdËZ AgþÿwKwky ÌodwgwxpdyËZ KwR KËkxQ Ggv Awxi gÖSËZ ewxk GKxU AdÖdíZ ÌbËmk Rdø GB gøwkwK Awxiê KZU×K× xgeŒdK pËZ ewËk„....Awxi Ìodwgwpxdy ZøwM KËk RdMËYk KwËQ xfËk ÌjËZ PwB; jwkw iÖx£ßjÖ¦Kwlyd Awiwk PwkxbËK RËrw pËtxQl„ Awxi ZwËbk glËgw xK ckËYk xgeb ZwËbk xbËK AwoËQ„ xgeb ¢ßËiB NdyhÔZ pËtËQ Ggv gwvlwËbm GLd b^wxrËt AwËQ 71-Gk þñËeík cµvþæÖËek Dek„ xKìæÖ GB xgebËK xgËmönY KkËZ ÌMËl owixkK gwxpdy Ggv Zwk oËŠ oËŠ ZwËK AxZ¢ßi KËk AwiwËbk oiwËRk qiZw xgdøwo Ggv Zwk pwRwËkw MÞxìÿ I ÌmÛYyxgdøwo ejêìæ dw xMËt Dewt ÌdB„ AdøxbK Awgwk owixkK gwxpdy gw gleÞËtwMKwky oKl okKwxk-ÌgokKwxk ovþÿw I eÞx¢ßtw AwilwZìèop  AwBdy oKl gøgþÿw AexkgxZêZ ÌkËL oiwËRk Awk ÌKwd ÌqË¢B gr gw Ìi#xlK ÌZw dtB dÖødZi exkgZêËdk ÌPÄwI gøaêZwk ejêgxoZ pËZ gwcø„ G eÞoËŠ GKxU DËlöLËjwMø bÙÄwìæ pËlw xPxl„ 1973 owËlk AwËlËëb ÌhwËU ÌeÞxoËWëU xdgêwxPZ pd„ xZxd AwBdMZ I owixkK oKl gøgþÿw I eÞxZÅwd AexkgxZêZ ÌkËL gÉRwxZK ÌKwóewdyk AwxceZø Lgê KkËZ DËbøMy pËtxQËld„ flwfl xoAwBGk eÞZøq ibËb owixkK AhÖø¤wd Ggv KËtK lq iwdÖËnk pZøwKw¡„ byNêKwl xPxl Gkek owixkK mwoËdk AwIZwËZB xQl„ GLdI eËkwqhwËg ÌoLwËd owixkK mwodB PlËQ„ GËZ xgRty Agþÿwd eÞxZxÅZ pËtËQ Ìbxm-xgËbxm LÖdy, xdjêwZd I lÖŸdKwkyËbk„

gZêiwd oiËt kwÄÛyt owgêËh#iZò I xdkwe£wk eÞmíxU xgËgPdw KkËZ ÌMËl eÞaËiB þÿwty owixkK gwxpdyk KawB xPìæw Kkw pt„ xKìæÖ kwÄÛ jxb q×bÛ pt Ggv bÖgêl pt ZËg ÌoB kwËÄÛk owgêËh#iZò Awk RdMËYk xdkwe£w xdxúPZ Kkgwk eÞcwd kqwKgP AwoËl xK? Awol kqwKgP xK þÿwty Ìodwgwxpdy dw jwËbk þñwaê ÌoB RdMY? GUw eÞiwxYZ Ìj, RdMYB Ìmn xgPwËk þñwcydZw gw owgêËh#iZòËK xVK ÌPpwkw xbËZ oqi„ xKìæÖ GLwËd GB eÞmíxUI †kØZòeÔYê Ìj, RdMY KLd xdËR GB bwxtZò ewld KkËZ ewËkd? ewËkd jLd ZwËbk pwËZB kwÄÛ awËK, jLd ZwËbk Dek PrwI pËt q×bÛ ÌMwÅy qiZw bLl KËk awKËZ ewËk dw ZLd„ G gøwewËk G jwgZKwËlk ogPwBËZ DŒòl bÙÄwìæ xKDgw„ xKDgw gwvlwËbËmk PwBËZ RdovLøw xbK ÌaËK AËdK ÌQwU Ggv AaêÐdxZK oóeËbk xbK ÌaËK gwvlwËbËmk PwBËZ AËdK bxkbÛ„ xfËbl KøwËýUÛwk ÌdZÚËZò GB xKDgwk RdMY kwÄÛqiZw ÌaËK gÉRwxZK ÌKwóewdy, ÌRwZbwk-hÔþñwiy, owixkK- ÌgowixkK AwilwZìèËK DËâQb KËk ÌbËm RdMËYk qiZw KwËti Kkgwk ÌPÄwk iÖpÔZê ÌaËK xgËmðk owixkK-AaêÐdxZK xbK ÌaËK ogPwBËZ qiZwgwd iwxKêd jÖ£ßkwËÄÛk AwMÞwoËdk oóiÖLyd pt„ iwxKêd jÖ£ßkwÄÛ dwdw
AìæêNwZiÔlK Kwjê¢ßi, okwoxk owixkK pwilw, AgøwpZ DÆwxd QwrwI AaêÐdxZK AgËkwc Rwky pt„ GkekI xKDgw 41 gQk cËk xUËK AwËQ Ggv GB ÌbËm oKËlk Lwbø, xmqw, þñwþÿø Ggv xdkwe£w ogPwBËZ †kØZòeÔYê„ AgËkwc Ggv AgøwpZ P¢ßwìæ Awk eÞxZKÓlZwk KwkËY ÌoLwËd AËdK oioøw pËâQ, exkKùedw iËZw AMÞokI pËZ ewËkxd ÌoB Ìbm„ xKìæÖ ÌoËbËm oKËlk Aqkšwd AwËQ, GLdI ÌoËbËm þñwþÿø gøgþÿw Adø AËdK xmËùe DdíZ eÖ^xRgwby ÌbËmk PwBËZI DdíZZk Ggv oÖlh„ ÌoËbËm eÞcwd AMÞwxcKwk xmqw I þñwþÿø„ mZ ovKËUI Ìj†Ëlw ÌLwlw awËK Ìo†Ëlw pl xmqw eÞxZÅwd I pwoewZwl„ oóeËbk oyiwg¦Zwk iËcø eÞai Ìj LwZ†Ëlw Zw ewt Ìo†Ëlw pl GB xmqw, þñwþÿø, AwgwxoK gøgþÿw„ ÌoËbËm dwkyËK xdkwe£w gw xdRþñ Agþÿwd xdËt K×^KËr awKËZ pt dw„ ciyêt gw RwxZMZ ovLøwlNÖ x§Zyt ÌmÛYyk dwMxkK dt„ Gog Agþÿwk KwkËYB xgmwl mx£ßck AwMÞwoy iwxKêd jÖ£ßkwËÄÛk xgkØ˦ xKDgwk RdMY HKøg¦ hÔxiKw xdËZb ewkËQd„ ÌoËbËm xdkwe£w ÌK#ml ZwB eÖËkweÖxk xhdí Ggv ekyxqZ iw¢wt ÌUKoB„ eÞxZkqwk Avm xpËoËgB ÌoLwËd eÞaËi hÔxi ovÆwk Kkw pËtËQ, þÿwty owixkK gwxpdyËZ xgxâQdí gwxpdy xpËoËg dw ÌkËL oKl oqi owgwlK dwky eÖkØnËK owixkK eÞxmqY Ìbtw pËtËQ„ owixkK gøgþÿw Awk kwRÐdxZK gøgþÿw ÌoLwËd ekþek oóexKêZhwËgB RdMYËK ÌKËëbÛ ÌkËL AMÞok pËtËQ„ Awk GUwB xKDgwk RdMYËK jÖ£ßkwËÄÛk bwdgyt mx£ßk xgkØ˦ b^wrwËdwk mx£ßk jÖxMËtËQ„

gþçZ: Ìo xgntxUËZ iËdwËjwM ÌKëbÛyhÔZ Kkw bkKwk ÌoxU pl GB Delx³ Ìj, oiwR gw kwËÄÛk owixMÞK DekB Zwk gleÞËtwËMk ckd I ovþÿwk hÔxiKw xdhêk KËk„ kwÄÛ Aaêwu oiwËRk ÌmÛYy I hwkowiø jxb RdMËYk xgkئ eq pt, kwÄÛ jxb ovLøwlNÖ Ìbxm-xgËbxm mx£ßoiÔËpk mwod I ÌmwnËYk eÞxZÅwd pËt DËV ÌoËqË¢ owixkK I AwcwowixkK gwxpdy GB q×bÛ mwoK ÌmwnK ÌMwÅyk lwxVtwl xpËoËg KwR KkËZ gwcø awKËg„ Zwk dwi gw ÌewnwK jwB awK×K „ GLwËd ÌKwËdw gøx£ßk xK iZ gw xK Agþÿwd Zw Agwìæk pËt jwt„ gøx£ßk iZ gw Agþÿwd ZLdB MkØZòeÔYê pËt DËV jLd ÌKD Zw xdËt AMÞok pgwk eÞËtwRd ÌaËK, ZwËpËkk iËZw, eÞxZÅwdËK AþñyKwk KËkd Ggv xdËRk ewùUw xPìæwËK owiËd xdËt AwËod„

gþçZ: Awikw Gid GKxU iÖ£ß oiÖ¦ oiwËRk þñeí ÌbLËZ PwB ÌjLwËd gleÞËtwM, xdeyrd AexkxPZ xgnt pËg; Ìjo oiwËR ÑgxP¢ awKËg, Ñgniø awKËg dw; Ìj oiwËR xpvoÛ eÞxZËjwxMZw dt, opËjwxMZw pËg eÞcwd ÑgxmÄø; Ìo iwËRk xdkwe£w iwËd ovLøwlNÖ qiZwgwdËbk dt, oKl dwky-eÖkØËnk þñwcydZw, KwR, xmqw AwmÛt, þñwþÿø Ggv PlwËfkwk xdkwe£wËK ÌgwSwËg, Ìj oiwR pËg iÖ£ß iwdÖËnk iÖ£ß oiwR„ GkKi GKxU oiwËR pwtwkxKêKwl, RdxgxâQdí ÌKwËdw gwxpdyk eÞËtwRd awËK dw Ìj gwxpdy ÂcÖ RdMYËK gëby KËk dw xdËRkwI gëby Ggv mÙáLxlZ pËt awËK„ iÖ£ß iwdÖËnk oiwËR oKËlB ÑoxdK, oKËlB DuewbK, oKËlB oKËlk eÞxZ bwtg¦„

GkKi oiwR jZxbd xgmðgøwey eÞxZxÅZ dw pËg ZZxbd gwBËk ÌaËK pwilwk AwmvKwI awKËg„ ÌoKwkËY eÞxZkqw gøgþÿwI awKËZ pËg„ xKìç GkKi ÌqË¢I jawaê eÞxZkqw gøgþÿw KwjêKk pËZ ewËk„ ÌKiliw¢ RdMYËK oóeÙ£ß KËkB„ oiwËRk iwdÖnËK mÙáLxlZ KËk Ggv xdËRkw mÙáLxlZ pËt dt, oiwËRk oKl dwky-eÖkØn, xmÂ-gÙ˦k Avm MÞpY, Duewbd, oÙRdmylZw I þñeíËK cwkY KËk Ìj xdkwe£w I eÞxZkqw gøgþÿw Zwk þñeí Ggv Zw gwþægwtËdk lrwBËKB AwiwËbk owiËd xdËt AwoËZ pËg, ÌRwkbwd KkËZ pËg„ glwB gwÉlø, GB lrwB gwvlwËbËmk iwdÖËnk, GB lrwB xgËmðk iwdÖËnk„ AËdK PrwB-DukwB, owflø-gøaêZwk iËcø xbËtB GB lrwB AgøwpZ AwËQ„